عمر به بغداد مهاجرت كرد و دو سال آخر عمرش را در اين شهر گذرانيد. افزون بر اين‌ها، نبايد از مراودات عالمان ديگر مراكز و حوزه‌ها با حوزه بغداد غافل ماند.

يكى از مراكز مهم آموزشى شهر بغداد، در كنار خانه‌هاى عالمان كه هميشه پذيراى خيل دانش‌پژوهان بودند، مسجد براثا از مساجد قديمى بغداد را بايد نام برد كه در محله براثا قرار داشت و براى شيعيان از حرمت و قداست ويژه‌اى برخوردار بود. برخى بناى آن را به امام على عليه السّلام نسبت داده‌اند.[١] اين مسجد محل تجمع شيعيان و مذاكرات و مباحثات آنان به شمار مى‌رفت و گاه منشأ بروز درگيرى‌هايى بين شيعيان و سنيان مى‌شد و بارها مورد هجوم و ويرانى واقع گرديد.[٢]

رى‌

حوزه علمى شهر رى نيز حوزه‌اى نوپا و به شدت تحت‌تأثير مكتب قم بود.

تشيع اصيل، در اواخر قرن دوم هجرى در رى ظهور كرد و از همان زمان، ارتباط گروه اندك شيعيان اين شهر با ائمه عليهم السّلام آغاز شد. نخستين روايتى كه از اين ارتباط سخن گفته درباره ديدار برخى شيعيان رى با امام كاظم عليه السّلام است. از سخن امام عليه السّلام خطاب به شيعيان اهل رى در اين روايت مى‌توان دريافت كه حاكم وقت شهر، شيعه بوده است كه در پرده تقيه و پنهان داشتن مذهب خود، از شيعيان حمايت مى‌كرد. در ميان اصحاب امام كاظم عليه السّلام، چندين نفر ملقب به رازى هم وجود دارند كه اين افراد يا اهل رى بودند و يا در آن سكونت داشتند. از جمله اين افراد حسين بن محمد رازى، على بن عثمان رازى و عمرو بن عثمان رازى هستند.[٣] در ميان‌

[١] - ابن حوقل، صورة الارض، ص ٢١٦ و بعضى عقيده داشتند آن حضرت در محل اين مسجد نماز خوانده است. بغدادى، تاريخ بغداد، ج ١، ص ٩٠.

[٢] - ر. ك: همان و ابن جوزى، المنتظم، ج ١٣، ص ٢٤٧ و موسوى، زندگى سياسى و فرهنگى شيعيان بغداد، ص ٣٦- ٣٨.

[٣] - ر ك: مسند امام كاظم عليه السّلام، ج ٣، ص ٣٦٦ و ٤٧٠ و ٤٨٣.