مقصود از مجموعه‌هاى حديثى، كتاب‌هاى روايى بزرگى هستند كه به موضوع خاصى اختصاص نيافته‌اند، بلكه در آن‌ها روايات بسيار در موضوعات مختلف اصول و عقايد، فروع و احكام شرعى، آداب و سنن، تاريخ و سيره و ... گرد آمده‌اند. اين مجموعه‌ها تحت عناوين مختلف تنظيم مى‌شدند. برخى به نام الجامع خوانده مى‌شدند، مانند كتابى كه محمد بن حسن بن وليد قمى (م ٣٤٣ ق) با همين عنوان نوشته بود.[٢] دسته‌اى ديگر از اين مجموعه‌ها، النوادر ناميده مى‌شدند كه كتاب نوادر الحكمه محمد بن احمد بن يحيى اشعرى (م ٢٨٠ ق) از اين دسته است و مشتمل بر ٢٣ كتاب (باب)، در موضوعات مختلف اصول، فروع، تاريخ، رجال و آداب و سنن بود.[٣] اين كتاب به سبب تعدد و تنوع موضوعات و احاديثش، مورد استقبال و توجه زيادى قرار گرفت و در قم رواج بسيار داشت و نجاشى آن را خوب و پسنديده دانسته است.[٤]

مشهورترين مجموعه حديثى كه در اين عصر تدوين يافت، كتاب الكافى محمد بن يعقوب كلينى است كه مجموعه روايى، با بيش از هفت هزار روايت مشتمل بر موضوعات مختلف اصول و فروع و آداب و سنن و اخلاقيات مى‌باشد[٥] و امروزه به عنوان يكى از مراجع متقدم روايى شيعه (كتب اربعه) موردتوجه اهل علم و تحقيق است.

[١] - نجاشى، همان، ص ٢٢٠.

[٢] - همان، ص ٣٨٣.

[٣] - طوسى، همان، ص ٢٢٠.

[٤] - نجاشى، همان، ص ٣٤٩.

[٥] - ر. ك: كلينى، الكافى.