پس از تحصيلات مقدماتى و گذراندن سطوح ديگر در شهر خود، به مراكز علمى برتر بار سفر مى‌بستند از استادان آن ديار، علومى بياموزند و اغلب اينان پس از مدتى تحصيل، درحالى‌كه كوله‌بارى از دانش و دانسته‌هاى جديدتر با خود داشتند، به شهر خود بازمى‌گشتند. اين امر را به سادگى مى‌توان در بررسى سياهه نام استادان هريك از دانشمندان اين عصر دريافت، چنان‌كه در ذكر نام مشايخ يك محدث قمى نام‌هاى استادان خراسانى، عالمان كوفى و انديشمندان بغدادى را مى‌توان يافت.

اين طبيعى‌ترين نوع ارتباط حوزه‌ها با يكديگر و انتقال علوم و اطلاعات ميانشان بود و از اين قبيل به موارد بسيارى مى‌توان اشاره كرد؛ به‌عنوان مثال، حسين بن اشكيب سمرقندى از حوزه ماوراء النهر در سفر تحصيلى خود به عراق و قم رفت و مدت‌ها در آن‌جا به كسب علم پرداخت. حضور او در عراق به قدرى چشمگير بوده كه وى را از اصحاب امام دهم و يازدهم تلقى كرده‌اند[١] و البته درباره تحصيل وى در قم هم تأكيد شده است. او پس از تكميل تحصيلات، به شهر خويش، سمرقند بازگشت و موجب بارورى حوزه آن گرديد. عالم ديگر حوزه سمرقند، محمد بن مسعود عياشى است كه تحصيلات خود را در بغداد، قم و كوفه به انجام رسانيد و بسيارى از استادان وى از عالمان اين حوزه‌ها بودند.[٢] محمد بن نصير سمرقندى از استادان عياشى نيز مدتى در قم نزد احمد بن محمد بن عيسى به فراگيرى پرداخته بود.[٣] به نظر مى‌رسد كه حوزه سمرقند در اين دوره ارتباط تنگاتنگى با حوزه قم داشت، به‌طورى كه شمار زيادى از عالمان اين حوزه در قم تحصيل مى‌كردند. به جز نامبردگان فوق مى‌توان به جبرئيل بن احمد فاريابى و

[١] - تفرشى، نقد الرجال، ج ٢، ص ٧٩.

[٢] - طوسى، همان، ص ٣٩٦.

[٣] - همو، رجال، ص ٤١٧.