زهد و تقوا نشان مى‌دادند.[١] شمار زيادى از كرّاميان در خراسان به سر مى‌بردند و جمعيت آنان در نيشابور چشمگير بود[٢] و در هرات، سمرقند و فرغانه (در ماوراء النهر) نيز حضور داشتند.[٣] آنان هم‌چنين در گرگان، طبرستان، برخى شهرهاى شام و مصر يافت مى‌شدند.[٤] از ديگر فرق اهل سنت، شفعويه‌[٥] بودند كه اينان نيز در شهرهاى مختلف خراسان، شام و طبرستان به سر مى‌بردند.[٦] هم‌چنين فرقه نجاريه‌[٧] در نيشابور و رى‌[٨] و برخى از پيروان سفيان ثورى در خوزستان بودند.[٩] از مهم‌ترين طوايفى كه بايد از آن‌ها نام برد خوارج هستند. پيدايش و زادگاه خوارج در عراق بود؛ اما پس از آن‌كه به دست عمّال امويان در عراق به شدت سركوب و كشتار شدند به شرق و غرب جهان اسلام و نواحى دوردست پناه بردند. سيستان و شرق خراسان از مهم‌ترين جايگاه‌هاى خوارج در اين عصر بود.[١٠] اباضيه، يكى از فرق خوارج، در نواحى جنوب شبه جزيره عرب فعاليت داشتند[١١]، اما مهم‌ترين مركز خوارج در اين عصر را بايد شمال آفريقا دانست كه اصطخرى جغرافى‌نويس به آن اشاره دارد.[١٢] تشكيل و حضور دولت‌هاى خوارج‌

[١] - مشكور، فرهنگ فرق اسلامى، ص ٣٦٤.

[٢] - مقدسى، همان، ص ٣٢٣.

[٣] - همان، ص ٣٩٥.

[٤] - همان، ص ٣٦٥ و ١٧٩ و ٢٠٣.

[٥] - احتمالا فرقه‌اى بودند كه به شفاعت ائمه اعتقاد داشتند و يا گروهى از اهل حديث بودند.

ر. ك: مشكور، همان، ص ٢٥٧.

[٦] - همان، ص ٣٢٢، ٣٦٥ و ١٨٠.

[٧] - پيروان حسين بن نجار عقايدى ميانه اهل حديث و معتزله داشتند. ر. ك: مشكور، همان، ص ٤٣٨.

[٨] - مقدسى، همان، ص ٣٢٣ و ٣٩٥.

[٩] - همان، ص ٣٩٥.

[١٠] - همان، ص ٣٢٣ و ابن رسته، صورة الارض، ص ٢٠٣.

[١١] - اصطخرى، المسالك و الممالك، ص ٢٨.

[١٢] - همان، ص ٤٥.