اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٢٨١
ابن اشكيب است. حسين بن اشكيب در سمرقند شاگردانى داشت و از آن جمله محمد بن وارث سمرقندى مىباشد كه راوى كتابهاى ابن اشكيب بود و ابن قولويه قمى از او روايت كرده است.[١]
از ديگر رجال سمرقند و هم عصر ابن اشكيب، بايد به جعفر بن محمد بن ايوب سمرقندى اشاره نمود كه از جمله محدثان به شمار مىرفت و به قولى امام هادى عليه السّلام را درك كرد. او كتابهاى متعددى به رشته تحرير درآورده بود. كتابها و روايتهاى او را عياشى و كشّى روايت نمودهاند.[٢]
جعفر بن محمد، معروف به كشى هم از عالمان حوزه سمرقند و از مردمان كش و از وكيلان امام عليه السّلام بود با اين حال از ائمه عليهم السّلام بهطور مستقيم روايت نكرده است.
وى از مشايخ روايت عياشى و ابو عمرو كشى محسوب مىشود.[٣] محمد بن نصير سمرقندى نيز از شاگردان احمد بن محمد بن عيسى قمى و از مشايخ عياشى و ابو عمرو كشى بود و به علم و دانش فراوان شهرت داشت. برادر او حمدويه را نيز بدين امور ستودهاند.[٤]
از ديگر شخصيتهاى بارز شيعه در سمرقند، محمد بن مسعود عياشى را مىتوان نام برد كه حوزه علمى اين شهر را بايد مرهون فعاليتهاى علمى وى دانست. او از بزرگترين عالمان شيعه در اين ناحيه بود كه از مذهب تسنن به تشيع گرويد. استادان وى گروهى از محدثان بغداد، قم و كوفه، از جمله ابن فضال، طيالسى و حسين بن عبيد الله قمى بودند. عياشى شاگردان بسيارى تربيت كرد و خانه او در سمرقند، محلى بود كه همواره اهل علم، براى استنساخ و قرائت يا
[١] - ر ك: ابطحى، تهذيب المقال، ج ٤، ص ٤٤٩.
[٢] - همان، ص ٣٥٣.
[٣] - طوسى، رجال، ص ٤٥٨ و خويى، معجم رجال الحديث، ج ٤، ص ١٣١.
[٤] - طوسى، همان، ص ٤١٧ و خويى، همان، ج ١٧، ص ٢٩٩.