دوران غيبت صغرى، اگرچه مقطع تاريخى‌اى است كه ماهيتا در بحث از تاريخ تشيع قابل طرح است؛ ولى به سبب اين‌كه در طى اين دوران يا اندكى پيش از آن در اوضاع سياسى و علمى و فرهنگى جهان اسلام تحولاتى روى داد كه نقاط عطفى در تاريخ اسلام به شمار مى‌روند، اين دوره مى‌تواند در تاريخ جهان اسلام هم به‌عنوان يك مقطع تاريخى و يا جزئى از آن تلقى شود. بى‌شك تحولاتى كه در عرصه سياسى و فرهنگى جهان اسلام در اين دوره به وقوع پيوست بر جامعه شيعه و موقعيت آن به‌عنوان بخشى از دنياى اسلام بى‌تأثير نبود و بلكه در پاره‌اى موارد مى‌توان تأثيرات مثبت و منفى اين تحولات را به‌طور مستقيم بر جامعه شيعه مشاهده كرد، از اين‌رو براى شناخت دقيق‌تر و بهتر وضعيت تشيع و شيعيان در عصر غيبت صغرى ناگزير بايستى نگاهى ولو اجمالى به وضعيت جهان اسلام بيافكنيم.

الف) وضعيت سياسى‌

وضعيت سياسى جهان اسلام در دوران غيبت صغرى تحت‌تأثير تحولات پديد آمده در دستگاه حكومتى، بسيار آشفته و نابسامان بود. خلافت عباسى دوره‌اى‌