اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٢١٣
فعاليت نائبان و وكيلان، تحت نظارت مستقيم امام عليه السّلام انجام مىپذيرفت، امام عليه السّلام با مراقبت دقيق بر عملكرد ايشان از ايجاد هرگونه انحراف و كجروى در جامعه شيعه جلوگيرى مىكرد، كما اينكه نسبت به ساير علما و فقيهان شيعه نيز همين مراقبت و نظارت وجود داشت و هرگونه انحراف و يا لغزشى، در صورت وقوع، به اطلاع آنها مىرسيد. قضيه حسن بن فضل بن يزيد يمانى از اين قبيل است. او كه مىگويد:
پدرم با خط خودش نامهاى به ناحيه مقدسه نوشت و جواب آن بازآمد.
سپس نامهاى به خط من ارسال كرد كه جواب آن هم رسيد. پس از آن نامهاى به خط يكى از فقيهان بزرگوارمان فرستاد اما جواب نيامد. پس از بررسى در علت آن دريافتيم كه اين مرد به مذهب قرمطيان درآمده است.[١]
و همينطور اگر شبهه و شك و ترديدى درباره سيستم وكالت و يا در مورد بعضى از وكلا براى شيعيان پديد مىآمد، امام عليه السّلام به حل آن اقدام مىفرمود. يكى از شيعيان نقل مىكند كه:
درباره عملكرد حاجز بن يزيد ترديد نمودم [حاجز از وكلا امام در بغداد بود]. مالى را جمع كردم و به سامرا راهى شدم. در آنجا نامهاى به دست من رسيد به اين مضمون كه درباره ما و كسى كه به امر ما قيام كرده است، هيچ شكى نيست. آنچه همراه توست به حاجز بن يزيد بسپار[٢].
از سوى ديگر امام عليه السّلام اوضاع سياسى و فعاليتهاى دستگاه حكومتى را به دقت تحتنظر داشت و از اين طريق براى حفظ و صيانت جامعه شيعه و مصون داشتن شيعيان، اقدامات پيشگيرانهاى را كه شرايط خاص سياسى اقتضا مىكرد، به نائبان و وكيلان توصيه مىفرمود. حسين بن حسن علوى در گزارش مفصل
[١] - طبرسى، اعلام الورى، ج ٢، ص ٢٦٣.
[٢] - همان، ص ٢٦٥ و كلينى، الكافى، ج ١، ص ٤٣٧.