اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ١٥٤
بن يمان، قصد شركت در اين قيام و پيوستن به كوفيان را داشتند كه موفق نشدند.[١] ارتباط شيعيان مدائن با امامان نيز تأييد ديگرى بر وجود چشمگير آنان در اين شهر است. به نظر مىرسد اين ارتباط، در دوران حضور ائمه عليهم السّلام در عراق بيشتر بود. ابو الاديان، خادم امام عسكرى عليه السّلام در آخرين روزهاى حيات ايشان مأمور رسانيدن نامههايى به شيعيان اين شهر شده بود.[٢]
سامرا: حضور شيعيان در سامرا تقريبا همزمان با احداث اين شهر تازه تأسيس بود. يك دهه پس از بناى اين شهر بود كه امام دهم عليه السّلام به دستور متوكل عباسى (خلافت ٢٣٢- ٢٤٧ ق)، به اين شهر آورده شد و از آن پس مدت بيست و پنج سال دو تن از امامان شيعه در اين شهر زندگى كردند. بىشك اين امر در گسترش تشيع در سامرا مؤثر بود، چنانكه برخى از شيعيان به اين شهر مهاجرت نمودند. شواهد تاريخى متعددى دال بر حضور شمار زيادى از شيعيان در سامرا در دست است و از آن جمله مىتوان به حضور و فعاليت گسترده وكيلان ائمه عليهم السّلام در اين شهر اشاره كرد. نام شمارى از اين وكيلان در منابع ذكر شدهاند كه از آن جمله عثمان بن سعيد و محمد بن عثمان عمرى، وكيلان امام يازدهم و دوازدهم عليهما السّلام هستند كه پيش از آغاز غيبت در اين شهر زندگى مىكردند.
گزارشهاى زيادى نيز حاكى از ارتباط شيعيان اين شهر با امامان عليهم السّلام، بهويژه امام يازدهم، در دست است. حتى برخى از شيعيان براى ديدار امام عسكرى عليه السّلام در مسير آمد و شد آن حضرت و يا بر در دار الاماره، كه امام مىبايست روزانه خود را به آنجا معرفى مىكرد، مىايستادند.[٣]
بصره: در شهر بصره علىرغم گرايشهاى شديد عثمانى و اموى، گروههايى
[١] - طبرى، همان، ص ٥٥٨ و جعفرى، همان، ص ٢٦٧.
[٢] - صدوق، كمال الدين، ص ٤٧٥.
[٣] - ر. ك: طبرى، همان، ج ٢، ص ٥٥٨ و جعفرى، تشيع در مسير تاريخ، ص ٢٦٨.