مى‌شدند. كتاب شرايع الاحكام ابن بابويه، كه رساله فقهى او براى فرزندش شيخ صدوق است، از همين نوع آثار مى‌باشد كه بعدها ابن ابى عقيل اين شيوه را در كتاب فقهى خود، به نام المستمسك بحبل آل الرسول دنبال كرد[١]. از ديگر مجموعه‌هاى فقهى تدوين شده در اين عصر، كتاب الجامع فى الحلال و الحرام است كه عمرو بن عثمان ثقفى از مكتب كوفه آن را نوشت و نجاشى به نيكى از آن ياد كرده است.[٢] كتاب ديگرى به نام الجامع فى الفقه را على بن محمد كاشانى- از مشايخ روايت سعد بن عبد الله اشعرى- احتمالا در اوايل غيبت صغرى نوشته بود.[٣] دسته ديگرى از كتاب‌هاى تدوين شده در فقه، به صورت پرسش و پاسخ بودند. در واقع اين كتاب‌ها شامل مجموعه سؤالاتى مى‌شدند كه نگارنده از امام عليه السّلام يا نائبان خاص پرسيده بود، به همراه جواب‌هايى كه از ناحيه امام عليه السّلام به آن‌ها داده شده بود. اين آثار به «المسائل» شهرت داشتند. از معروف‌ترين اين‌ها، مسائل عبد الله بن جعفر حميرى است كه خود چند كتاب بود. نخست، مسايلى كه اصحاب امام دهم از ايشان پرسيده بودند و به دست حميرى رسيده بود، ديگرى مسايلى بودند كه خود او از طريق محمد بن عثمان عمرى، وكيل امام يازدهم فراگرفته بود و سوم كتاب مسائل امام عسكرى عليه السّلام كه شخصا جواب آن‌ها را از آن حضرت شنيده بود.[٤] از كسان ديگرى كه كتاب مسائل تدوين مى‌كردند، محمد بن حسن صفّار است كه مسايلى را از امام عسكرى عليه السّلام گردآورده بود.[٥]

[١] - حسن بن على بن ابى عقيل عمانى و نجاشى، رجال، ص ٣٥ و طوسى، الفهرست، ص ٢٨٣.

نجاشى آن را« المتمسك ...» نام برده است.

[٢] - نجاشى، همان، ص ٢٨٧.

[٣] - همان، ص ٢٥٦.

[٤] - همان، ص ٢٢٠.

[٥] - طوسى، همان، ص ٢٢٠.