بارها با وى ديدار داشتند. اگرچه گزارش‌هايى از اين ديدارها به دست نرسيده است، ليكن در گفتار نائبان بارها تصريح شده كه امام دوازدهم (عج) را ديده‌اند.[١] گذشته از نائبان خاص، امام (عج) در ديدار با برخى از شيعيان، به بيان برخى مطالب علمى پرداخته يا به سؤالات آنان پاسخ مى‌گفت، كه از جمله اين‌ها ملاقات ابراهيم بن مهزيار است. او وكيل امام يازدهم بود كه پس از شهادت آن حضرت براى آگاهى يافتن از مسأله جانشينى و امامت پس از او، به حجّ رفت تا با شيعيان و نزديكان حضرت ديدار كند. در مكّه فرستاده امام دوازدهم (عج) نزد او آمد و وى را به محل اقامت امام برد. در اين ديدار، امام كلياتى درباره مسأله امامت و اين كه زمين هيچ‌گاه بدون حجت الهى نخواهد بود، بيان فرمود و به سؤالات او پاسخ گفت.[٢]

امام عليه السّلام در ديدارهايى ديگر، باتوجه به موقعيت و توان علمى شيعيان مطالبى به آن‌ها مى‌آموخت؛ ابو نعيم انصارى نقل مى‌كند كه در سال ٢٩٣ ق، همراه سى تن از شيعيان، در مكه امام دوازدهم (عج) را ملاقات نمودند، اما آن حضرت را نشناختند. امام برخى دعاهايى را كه ائمه عليهم السّلام در مواقع مختلف قرائت مى‌كردند به آن‌ها آموخت و سپس از ميان آنان رفت و آن‌گاه بود كه دريافتند او امام دوازدهم (عج) است.[٣] به‌هرحال گزارش‌هاى مكرر به دست رسيده از شيعيان در اين دوران، حاكى از اين است كه آنان از طريق ديدارهايى كه امام خود زمينه آن را فراهم مى‌ساخت، با آن حضرت ارتباط مى‌يافتند. در حقيقت با غيبت امام راه ارتباط و تماس مستقيم شيعيان با امام مسدود شد، ليكن ارتباط آن حضرت با شيعيان هم‌چنان برقرار بود و هيچ‌گاه از قطع كامل اين ارتباط سخن به ميان نمى‌آورد، بلكه به استمرار و ادامه آن‌ها اشاره مى‌نمود. حسن بن وجناء، ضمن‌

[١] - همان، ص ٤٣٥ و ٤٤٠ و ٤٤١.

[٢] - همان، ص ٤٤٥.

[٣] - همان، ص ٤٧١.