اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ١٦
١. آثار شيعى
آثار شيعى نيز به نوبه خود باتوجه به تنوع موضوعاتشان قابل تفكيك به دو گروه هستند؛ تأليفات اختصاصى و تأليفات غيراختصاصى.
١. ١. تأليفات اختصاصى
در اين طرح آثارى را تأليفات اختصاصى مىناميم كه بهطور خاص درباره امام دوازدهم عليه السّلام و يا در موضوع غيبت صغرى و مسايل مربوط به آن به نگارش درآمدهاند. از اين قبيل كتابها مىتوان به موارد چندى اشاره كرد كه برخى در عصر غيبت و شمارى هم پس از آن و در فاصله زمانى اندك پديد آمدهاند.
از نخستين تأليفات اختصاصى به لحاظ زمانى، بايد از كتاب الامامه و التبصرة من الحيره نوشته ابن بابويه رازى (م ٣٣٩ ق) نام برد كه كتابش، را چنانكه خود در مقدمه ذكر كرده است، به منظور ايجاد آگاهى لازم در باب امامت و مهدويت و رفع شبهات و مشكلات جامعه شيعى در اين مسأله، به رشته تحرير درآورده است.
نويسنده كه خود از دانشمندان بنام اين عصر است، مجموعهاى از روايات مربوط به بحث امامت و مهدويت را گردآورده كه مبيّن موضع اعتقادى شيعه اماميه در مسأله امامت مىباشد. علىرغم اينكه بخش مهمى از كتاب، يعنى فصل مربوط به امام دوازدهم از ميان رفته؛ ولى قسمتهاى باقىمانده آن ارزش قابلملاحظهاى دارد و نيز گفتههاى مؤلف، در درك موقعيت شيعيان در عصر غيبت به ما كمك مىنمايد.
از مهمترين تأليفات اختصاصى، كه اندكى پس از غيبت صغرى پديد آمد، كتاب كمال الدين و تمام النعمه، نوشته شيخ صدوق، محمد بن على بن بابويه (م ٣٨١ ق) است كه از منابع اصلى اطلاعاتى در اين باب به شمار مىرود و مرجعى براى نويسندگان بعدى بوده كه در اين زمينه دست به قلم بردهاند. شيخ صدوق كه محدثى پركار بوده و روايات خود را از مشايخ و راويان بسيار فراگرفته، اغلب