قبايل يمنى ساكن در آن را، پيش از آمدن امام عليه السّلام به كوفه تداعى مى‌كند. بى‌شك حضور تنى چند از اصحاب و ياران ديرين آن حضرت در اين شهر، مانند عمار بن ياسر[١]، حذيفة بن يمان‌[٢] و عثمان بن حنيف‌[٣] در رواج انديشه‌هاى شيعى بى‌تأثير نبود.

در زمان خلافت عثمان چهره شاخص شيعيان در كوفه مالك اشتر نخعى بود كه در دوران فتوحات مسلمانان در نواحى عراق، در اين شهر حضور داشت و در اين زمان سردسته حاميان و طرفداران امام على عليه السّلام در كوفه بودند[٤] و نقش‌

[١] - وى از اولين مسلمانان در شهر مكه بود و در اين راه سختى‌هاى زيادى كشيد و پس از هجرت به مدينه در همه غزوات پيامبر صلّى اللّه عليه و اله در كنار وى بود. با رحلت رسول خدا و شكل‌گيرى جريان سقيفه، يكى از كسانى بود كه به حمايت از امام على عليه السّلام و مخالفت با اين جريان انحرافى برآمد. او را چهارمين نفر از شيعيان نخستين و حاميان على عليه السّلام دانسته‌اند. سه نفر ديگر مقداد بن عمرو كندى، ابوذر غفارى و سلمان فارسى بودند. عمار در جنگ صفين در سپاه امام على عليه السّلام حضور داشت و به شهادت رسيد، او در زمان خلافت عمر مدتى حاكم شهر كوفه بود. دينورى، اخبار الطوال، ص ١٦٤؛ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج ٦، ص ٧ و ابن اثير، الكامل، ج ٢، ص ٢٠.

[٢] - حذيفه از انصار، و يكى از ممتازترين ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و در بين ياران آن حضرت به منافق‌شناسى معروف بود زيرا رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نام‌هاى منافقان را به وى گفته بود. وى از راويان حديث بوده و در تمامى غزوات شركت جست. او در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و اله از طرفداران على عليه السلام بود و پس از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله با جمع ديگرى از شيعيان به حمايت از آن حضرت و اعتراض عليه جريان سقيفه پرداخت. وفات او در سال ٣٥ ق در مدائن بود، وى در زمان عمر به همراه عثمان بن حنيف براى مساحى زمين‌هاى عراق مأمور گرديد. يعقوبى، تاريخ، ج ٢، ص ٧٤ و ١٠٥.

[٣] - وى از انصار و اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بود كه پس از رحلت آن حضرت، با ديگر حاميان امام على عليه السّلام همراه گرديد. امام على عليه السّلام در ابتداى خلافت خود، او را به امارت بصره گمارد و در همين شهر مورد هجوم سپاه جمل، به سردارى طلحه و زبير و عايشه قرار گرفت و مورد آزار و اذيت واقع شد. وفات او در روزگار معاويه بود.

[٤] - مالك بن حارث نخعى( م ٣٨ ق) در فتوحات مسلمانان در عراق و ايران شركت داشت و به سبب زخمى كه بر يكى از چشمانش وارد گرديده بود، به اشتر معروف شده بود. او در كوفه سكونت داشت و از معترضان به حكومت عثمان و از نخستين بيعت‌كنندگان با امام على عليه السّلام بود. او در سال ٣٨ ق، درحالى‌كه فرمان حكومت مصر را از جانب امام عليه السّلام دريافت كرده بود و راهى اين سرزمين بود، با توطئه معاويه مسموم و به شهادت رسيد. امام على عليه السّلام در توصيف وى فرمود:« خدا مالك را رحمت كند. او براى من همان‌گونه بود كه من براى رسول خدا بودم».