دست داده، تحت فرمان دولت فاطميان درآمدند. دولت حمدانيان كه در اواخر غيبت صغرى شكل گرفت، تنها دولت مستقل در اين دوران بود كه مذهب تشيع امامى داشت. حضور نزديك به نيم‌قرن اين دولت شيعى سهم بسزايى در نشر و گسترش تشيع در سرزمين شام ايفا كرد، به‌ويژه دولت حمدانيان حلب كه دربار آنان، جايگاه عالمان و دانشمندان و اديبان و شاعران شيعى بود. تأثير دولت حمدانيان را در گسترش تشيع در شام، به وضوح در ظهور شمار زيادى از عالمان شيعه از اين نواحى، در دهه‌هاى نخستين قرن پنجم هجرى مشاهده مى‌كنيم.

آل بويه (٣٢٠- ٤٤٨ ق)

در اواخر دوران غيبت صغرى، دولت شيعى جديدى تأسيس شد كه به زودى اقتدار زيادى در نواحى شرقى اسلامى يافت، چنان‌كه مدت بيش از يك قرن بر مركز خلافت عباسى، بغداد، و خليفگان آن سيطره داشت. آل بويه، خاندانى ايرانى و از مردمان ديلمان بودند. بنيانگذاران اين دولت، كه سه برادر به نام‌هاى على، حسن و احمد بودند، نخست در سپاه مرداويج زيارى (امارت ٣١٦- ٣٢٣ ق) خدمت مى‌كردند، ولى پس از چندى در اثر بروز اختلافاتى، از فرمان او خارج شدند. على بن بويه (امارت ٣٢٠- ٣٣٨ ق)، كه بعدها لقب عماد الدوله گرفت، از سال ٣٢٠ ق بر فارس سلطه يافت و با دفع مدعيان و رقيبان خود امارتى را برپا ساخت كه سنگ بناى دولت آل بويه گرديد. پس از چندى برادر كوچك‌تر، احمد معز الدوله (امارت ٣٢٠- ٣٥٦ ق)، بر كرمان و اهواز و سپس بر بغداد (٣٣٤ ق) استيلا پيدا كرد و بدين ترتيب دو برادر امارت مستقلى را پديد آوردند كه بر مركز خلافت نيز حكمرانى داشت. اندكى بعد برادر ديگر، حسن ركن الدوله (امارت ٣٢٠- ٣٦٦ ق)، با سلطه يافتن بر اصفهان و رى و ديگر نواحى مركزى ايران، دولت تازه تأسيس را به تكامل رسانيد. اين سه برادر تا مدتى بر