بدين ترتيب امام عليه السّلام باتوجه به موقعيت خاص زمان خود و آگاهى از نزديك بودن دوران غيبت، تقويت و گسترش بيش از پيش نظام وكالت و نهادينه‌سازى آن را به‌عنوان بهترين راهكار براى عصر غيبت، كه ارتباط مستقيم شيعيان با امام ميسر نبود، طراحى كرد.[١] امام عليه السّلام حتى در شهر سامرا، كه محل سكونت وى بود، وكيلانى را تعيين كرده بود تا به جهت رعايت تقيه و شرايط سخت موجود از ارتباط مستقيم با شيعيان، كه از ديگر شهرها به سامرا مى‌آمدند، پرهيز نمايد.

مهم‌ترين وكيل امام، عثمان بن سعيد عمرى مشهور به سمّان (روغن‌فروش) بود[٢] كه در زمان حيات امام هادى عليه السّلام نيز از نزديكان و وكيلان ايشان بود و حتى امام عسكرى عليه السّلام او را پيش از رحلتش به‌عنوان وكيل امام دوازدهم به شيعيان معرفى نمود.[٣] عمرى به شغل روغن‌فروشى اشتغال داشت و تحت پوشش اين كار به فعاليت‌هاى خود در امر وكالت امام عليه السّلام مى‌پرداخت و به همين نام به خانه امام رفت و آمد مى‌كرد و اموالى را كه از شيعيان به دستش مى‌رسيد در ظرف‌هاى روغن جا داده و پنهانى به نزد آن حضرت مى‌برد.[٤] او وكيل امام در شهر سامرا بود و در مواردى كه امام موقعيت را براى ديدار با شيعيانى كه از شهرهاى ديگر آمده بودند مساعد نمى‌ديد، او را براى ملاقات با آنان مأمور مى‌ساخت، از جمله زمانى كه شمارى از شيعيان يمن براى ديدار آن حضرت و پرداخت وجوهات شرعى خود به سامرا آمده بودند امام او را مأمور كرد تا اموالى را كه آنان آورده بودند، تحويل بگيرد.[٥] اين اقدامات علاوه بر اهداف اساسى كه در جهت ايجاد امنيت و مصونيت براى امام و شيعيان و مهيا ساختن بستر مساعد براى تداوم برنامه‌هاى‌

[١] - نجاشى، رجال، ص ٩١ و طوسى، الفهرست، ص ٦٣.

[٢] - تفرشى، نقد الرجال، ج ٣، ص ١٩٣ و طوسى، رجال، ص ٤٠.

[٣] - ر. ك: همين كتاب فصل چهارم.

[٤] - طوسى، الغيبه، ص ٢١٥.

[٥] - همان.