اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٣٤٥
علم و حديث و فرهيختگان در ادب و لغت بود و سرودههاى بسيارى داشت كه شمار زيادى از آنها در ستايش اهل بيت و ذكر فضايل ايشان مىباشد. در زمره تأليفات متعدد ادبى وى، به كتابى در اين باب هم اشاره شده است.[١]
به جز اشعارى كه در بيان عقايد شيعى و مدح و ستايش امامان و اهل بيت سروده مىشد، سرودههاى زيادى نيز در رثاى ائمه و شهيدان اين خاندان به نظم درمىآمد. از اين قبيل مىتوان به مراثى ابو القاسم احمد بن محمد صنوبرى (م ٣٣٤ ق)، شاعر شيعى مذهب ساكن حلب اشاره كرد. او در مرثيهاى كوتاه به سوگوارى شهادت امير المؤمنين و سيد الشهدا مىنشيند.
و در قصيدهاى طولانىتر در شهادت امام حسين عليه السّلام به مرثيهسرايى مىپردازد.[٢]
صنوبرى اشعار ديگرى هم درباره اهل بيت دارد؛ از جمله قصيدهاى با ٤٨ بيت، كه در آن ضمن مرثيهسرايى بر سيد الشهدا، به ذكر فضايل امام على عليه السّلام و مناقب ايشان هم پرداخته است.[٣]
به جز شاعرانى كه از ايشان نام برده شد، اشعار و سرودههاى بسيار ديگرى در آثار اهل ادب اين دوره يافت مىشود. همچنين شمارى از شاعران ممتاز شيعه كه در قرن چهارم هجرى مىزيستند، دوران تحصيل و فراگيرى خود را در دهههاى آخر غيبت صغرى سپرى كرده، به فرهيختگى و كمال ادبى رسيدند؛ كسانى چون ابو القاسم على بن اسحاق بغدادى (٣١٨- ٣٥٢ ق)، معروف به زاهى كه مدايح و مراثى بسيارى سروده است و يا ابو الفتح كشاجم، محمود بن محمد رملى (م ٣٦٠ ق)
[١] - همانجا و طوسى، فهرست، ص ٢٢٩.
[٢] - ابن شهر آشوب، المناقب، ج ٢، ص ٢٣٢.
[٣] - امينى، همان، ص ٣٦٨.