از آثار ديگرى كه توسط دانشمندان شيعه تدوين مى‌شد، كتاب‌هايى درباره اعمال عبادى در طول ايام سال و ماه بود. از اين قبيل كتاب حسن بن حمزه طبرى، به نام المبسوط فى عمل يوم و ليله را مى‌توان نام برد.[١] نگارش كتاب‌هايى در باب زيارات نيز، از كارهاى متداول بود، به‌طور مثال حمزة بن قاسم علوى كتابى به نام الزيارات و المناسك داشت.[٢] محمد بن احمد بن يحيى اشعرى هم كتاب المزار را نوشته بود.[٣]

شعر و ادب‌

بهره‌گيرى از زبان شعر، يكى از راه‌هاى انتقال، ترويج و تبليغ نظرات و عقايد است، كه از ديرباز در بين ملل متمدن كه با شعر و ادب آشنايى داشتند، مرسوم بوده است. در جامعه اسلامى نيز هم‌زمان با شكل‌گيرى و تكوين آن، اين امر به صورت نهادينه درآمد و شاعران عرب زبان مسلمان، باتوجه به پيشينه درخشانى كه اعراب در سرايندگى داشتند، با بهره‌گيرى از آموزه‌هاى اسلامى و قرآنى به سرودن اشعارى با مضامين دينى و مذهبى پرداختند. با پيدايش فرقه‌هاى مختلف در جهان اسلام، سروده‌هاى مذهبى نيز از گرايش‌هاى سياسى و دينى متأثر گرديد؛ چراكه به‌طور طبيعى در خيل سرايندگان مسلمان، برخى از پيروان مذاهب و فرقه‌هاى مختلف بودند كه با الهام‌گيرى از عقايد مذهبى و انديشه‌هاى فرقه‌اى خود اشعارى را مى‌سرودند. اين امر به خوبى در همان دهه‌هاى نيمه نخست قرن اول هجرى مشهود است، چنان‌كه مى‌توان به‌عنوان نمونه، شاعران اين دوره را به دو دسته با گرايش‌هاى علوى و عثمانى تقسيم كرد.

اشعارى با مضامين حمايت و جانبدارى از رهبران فكرى و سياسى هريك از اين دو گروه، على عليه السّلام و عثمان، در ابيات و قطعات و رجزهايى كه از ايشان به جا

[١] - همان، ص ٦٤.

[٢] - همان، ص ١٤٠.

[٣] - همان، ص ٣٤٩.