اشعرى قمى نيز از همين آثار است كه در پنج باب تنظيم شده بود. او كتاب ديگرى هم به نام الضياء و النور نوشت كه در آن، ابواب فقهى را كه در كتاب الجامع نياورده، ذكر كرده بود.[١] تقريبا همزمان با او سعد بن عبد الله اشعرى (م ٢٩٩ ق)، مجموعه فقهى خود را گردآورده، آن را كتاب الرحمه ناميد. او اين كتاب را به پنج باب فقهى وضو، نماز، زكات، روزه و حج اختصاص داده بود.[٢] ظاهرا اشعرى به جز اين موسوعه فقهى، برخى كتاب‌هاى تك‌نگارى در بعضى ابواب فقه هم مانند كتاب جوامع الحج و كتابى در فرائض‌[٣] (سهم‌هاى ارث) داشت. كتاب الرحمه نوشته داوود بن كوره قمى هم پنج باب وضو، نماز، زكات، حج و روزه را دربر داشت‌[٤] و از اين جهت همانند كتاب الرحمه اشعرى بود. احتمالا اين تبويب، شيوه متداول كتب فقهى در آن عصر بوده است. دو موسوعه بزرگ فقهى نيز توسط ابن جنيد بغدادى تأليف شد به نام‌هاى المختصر الاحمدى للفقه المحمدى، كه در ابواب مختلف فقهى بود و تهذيب الشيعه لاحكام الشريعه كه حدود ٢٠ جلد مى‌شد و براساس همان ترتيب فقيهان مرتب شده بود.[٥]

از ديگر كتب فقهى اين عصر كتاب المقنع فى الفقه نوشته سلام بن محمد (م ٣٣٩ ق) است.[٦] احتمالا اين كتاب از نوع تأليفاتى مى‌باشد كه در اين عصر تكوين آن‌ها شروع شد و در آثار ابن بابويه و ابن ابى عقيل و ديگران تكامل پيدا كرد. در اين گونه جديد تأليفات فقهى، به جاى ذكر احاديث فقهى، فتاواى فقيهان بيان‌

[١] - همان، ص ٢٤٥.

[٢] - همان، ص ١٧٧ و طوسى، همان، ص ١٣٥.

[٣] - نجاشى، همان، ص ١٣٣.

[٤] - همان، ص ١٥٨.

[٥] - همان، ص ٣٠٦.

[٦] - همان، ص ١٩٢.