اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٣١٨
از جمله ابن بابويه محدث قمى،[١] دوست و محدث هم عصر او در قم، محمد بن حسن بن وليد (م ٣٤٣ ق)[٢] و ابن حجّام (م ٣٢٨ ق) مىباشند كه كتابهايى در علوم قرآنى نوشتهاند.[٣] نجاشى همچنين از كتاب تفسير احمد بن محمد بن حسين قمى (م ٣٥٠ ه) ياد كرده است.[٤] چنانكه پيداست تفاسير مذكور همگى روايى هستند؛ چراكه پديدآورندگان آنها از محدثان بزرگ عصر خويش بودند.
مسأله اختلاف قرائات از مشكلات علوم قرآنى بود و بسيارى از دانشمندان مسلمان، به تحقيق و بررسى در اين موضوع پرداخته، كتابهايى نوشتند. در اين عصر ابو بكر جعابى (م ٣٤٤ ق) از كسانى بود كه به اين امر توجه داشت. او كتابى تحت عنوان اختلاف أبىّ و ابن مسعود نوشت و به بيان قرائتهاى اين دو قارى صدر اسلام و اختلاف آنها پرداخت.[٥] احمد بن محمد بن سيار هم كتابى در باب قرائات داشت.[٦] پيش از اينها ابن حجّام دو كتاب درباره قرائت امير المومنين و قرائت ائمه عليهم السّلام نوشته بود[٧]. كتابهايى هم درباره شأن نزول آيات قرانى نوشته مىشد؛ از آن جمله كتابهايى بودند كه درباره آيات نازله در شأن اهل بيت نگارش مىيافتند و مىتوان از اين دسته به كتاب المصابيح فى ما نزل من القران فى اهل البيت نوشته احمد بن حسن اسفراينى، كه نجاشى آن را كتابى خوب با فوايد بسيار توصيف كرده[٨]، كتابهاى ابن حجام درباره آيات نازل شده در شأن اهل بيت و
[١] - نجاشى، همان، ص ٢٦١.
[٢] - همان، ص ٣٨٣.
[٣] - طوسى، همان، ص ٤٢٣.
[٤] - همان، ص ٩٠.
[٥] - همان، ص ٣١٠.
[٦] - نجاشى، همان، ص ٨٠.
[٧] - طوسى، همان، ص ٤٢٣.
[٨] - همان، ص ٩٣.