اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٣٠٧
عنوان فرق الشيعه نام بردهاند،[١] با تصحيح و مقدمه و ملحقات دكتر مشكور به چاپ رسيده است.[٢]
سعد بن عبد اللّه نزد بسيارى از فقها و محدثان به فراگيرى و علمآموزى پرداخته و از بسيارى از مشايخ شيعه و سنى اجازه روايت داشت. او احاديث بسيارى روايت كرده و محدثان بسيارى از وى نقل كردهاند، بهطورى كه نام وى در اسناد روايات زيادى آمده است. استادان و مشايخ روايت وى را بالغ بر ٨٤ نفر دانستهاند[٣] و عمده محدثان بزرگ قمى، از شاگردان و راويان احاديث وى بودند، از جمله ايشان بايد به ابن الوليد استاد شيخ صدوق، ابن بابويه، ابن قولويه و محمد بن يحيى بن عطار اشاره كرد. سعد بين سالهاى ٢٩٩ تا ٣٠١ ق درگذشت.
على بن بابويه قمى (م ٣٢٩ ق)
على بن حسين بن موسى بن بابويه، از مفاخر فقيهان و از بزرگترين محدثان شيعه و تربيتيافته مكتب قم است. او با فعاليتهاى علمى خويش، موجب نشاط مكتب علمى مزبور گرديد. وى در عصر خويش، پيشواى عالمان قم بود و در سفرهايش به بغداد، نزد ابن روح، نائب سوم امام عليه السّلام رفته و مسائل خود را مىپرسيد و در مواقع ديگر از طريق مكاتبه با او مراوده مىكرد.[٤] او در نزد امام عليه السّلام از موقعيت ويژهاى برخوردار بود، بهگونهاى بود كه پس از وفاتش در قم، امام عليه السّلام اين خبر را به ابو الحسن سمرى، نائب چهارم اعلام كرد تا اين خبر را به شيعيان اظهار نمايد.[٥]
[١] - طوسى، الفهرست، ص ٢١٥ و نجاشى، همان، ص ٢٢٠.
[٢] - ر ك: اشعرى، المقالات و الفرق.
[٣] - خويى، معجم رجال الحديث، ج ٨، ص ٨١.
[٤] - نجاشى، همان، ص ٢٦١.
[٥] - همان.