وى از دانشمندان و مشايخ بنام عصر غيبت و تربيت‌يافته مكتب علمى قم به شمار است. به گفته شيخ طوسى، او محضر امام يازدهم را درك كرده؛ ولى از آن حضرت روايت ننموده بود، بلكه از اصحاب ائمه عليهم السّلام بسيار نقل كرده است.[١] در كتب رجالى او را توثيق نموده‌اند و از او به‌عنوان فقيه دانشمند و استاد گروهى از فقيهان و محدثان اين عصر ياد شده است و گويا به همين سبب، به او لقب معلم داده بودند. نام وى در سلسله سند بيش از ٢٨٠ روايت ذكر شده است.[٢]

اساتيد وى را به‌طور عمده، بزرگان و علماى مكتب قم تشكيل مى‌دادند كه از آن‌ميان بايد به نام احمد بن محمد بن عيسى، احمد بن محمد بن خالد برقى و محمد بن احمد بن يحيى قمى اشاره كرد. بيشتر روايات او را در كتاب كافى مى‌يابيم و از اين‌رو به نظر مى‌رسد كه كلينى از شاگردان خاص و نزديك او بوده و ابن ادريس آموخته‌هاى خود را به او منتقل كرده باشد. در منابعى كه به شرح‌حال او پرداخته‌اند فقط به يك كتاب از او، به نام النوادر اشاره شد كه آن را كتابى پرفايده توصيف نموده‌اند. تنها ابن شهر آشوب، كتاب ديگرى از وى به نام المقت و التوبيخ نام برده است. ابن ادريس در سال ٣٠٦ ق در قريه‌اى در راه مكّه وفات يافت.[٣]

محمد بن حسن صفّار (م ٢٩٠ ق)

وى از اصحاب نزديك امام عسكرى عليه السّلام و در ارتباط نزديك با ايشان بود،[٤] به طورى كه براى يافتن پاسخ مسائل خود در ابواب فقهى، بارها به آن حضرت رجوع مى‌كرد. او پاسخ اين مسائل را كه از امام عليه السّلام دريافت نموده بود در

[١] - طوسى، رجال، ص ٤٢٨.

[٢] - خويى، همان، ج ٢، ص ٣٦.

[٣] - طوسى، همان، ص ٤٢٨؛ همو، الفهرست، ص ٦٤ و نجاشى، همان، ص ٩٢ و خويى، همان، ج ٢، ص ٣٦ و ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ذيل نام احمد بن ادريس.

[٤] - ر. ك: طوسى، همان، همان، ص ٣٤٦.