اينان در واقع طبقه اول عالمان عصر غيبت را تشكيل مى‌دادند كه اينك در عصر غيبت، دوران ثمردهى و شكوفايى علمى برخى از آنان فرارسيده بود و غالبا در مدت كوتاهى كه در دهه‌هاى اوليه اين دوران در قيد حيات بودند، آثار علمى ارزنده‌اى عرضه كردند و شاگردان فرهيخته‌اى تربيت نمودند كه طبقه اصلى دانشمندان عصر غيبت را شامل مى‌شدند يعنى كسانى كه در اوايل اين دوران، يا در آستانه آن پا به عرصه وجود گذاشتند و دوران دانش‌آموزى و فراگيرى خود را در همين عصر سپرى كردند و به بالندگى و فرهيختگى علمى رسيدند. از عالمان و دانشمندان اين طبقه، آثار گرانسنگى باقى‌مانده كه كاملا بيانگر موقعيت فرهنگى و اوضاع علمى شيعيان در عصر غيبت و بازگوكننده تغيير و تحولات بنيادين است كه در جامعه علمى شيعه در اين دوران به سبب شرايط خاص آن پديد آمد. در ادامه شرح احوال بزرگ‌ترين رجال اين عصر به اختصار مى‌آيد.

احمد بن محمد بن عيسى اشعرى قمى (درگذشته اواخر قرن سوم)

پدر وى محمد بن عيسى از بزرگان و معاريف خاندان اشعرى و به گفته نويسنده تاريخ قم، از جمله كسانى بود كه از جانب ائمه عليهم السّلام براى او كفن فرستاده شد. او محضر امام رضا عليه السّلام را درك كرده بود و از ايشان و همين‌طور از امام جواد عليه السّلام رواياتى نقل مى‌نمود. وى هم‌چنين كتابى به نام الخطب داشت. محمد بن عيسى از موقعيت اجتماعى ممتاز و در نزد حاكم شهر از جايگاه والايى برخوردار بود و سرآمد علماى قم محسوب مى‌شد.[١]

احمد نيز به زودى سرآمد معاصران خود گرديد و زعامت علمى و دينى شهر قم به او رسيد. وى از شخصيتى نافذ در بين حكام قم، به‌ويژه آنانى كه تمايل به‌

[١] - همان، ص ٢٣٩.