از ديگر خاندان‌هاى علمى قم، خاندان بابويه بودند كه از آن‌ميان على بن حسين بن موسى بن بابويه (م ٣٢٩ ق)، پدر شيخ صدوق در اين عصر مى‌زيست. از ساير علما و محدثان قم بايد به محمد بن حسن صفار (م ٢٩٠ ق)، احمد بن حسن بن الوليد (م ٣٤٣ ق)، عبد اللّه بن جعفر حميرى (م ٢٩٨ ق) و ابن قولويه (م ٣٦٢ ق) اشاره كرد.

بغداد

حوزه علمى تشيع در بغداد، حوزه نوپايى بود كه تحت‌تأثير مكاتب علمى كوفه و قم شكل گرفت و هم‌زمان با افول حوزه كوفه به رشد و تعالى رسيد. در همين زمان كه حوزه بغداد در حال شكل‌گيرى بود شمار بسيارى از فقيهان و محدثان، از كوفه و شهرهاى ديگر به بغداد مهاجرت كردند. احتمالا اين مهاجرت‌ها از دهه‌هاى اول قرن سوم شروع شد و به‌طور قطع انتقال ائمه عليهم السّلام در همين ايام به عراق، در اين امر بى‌تأثير نبود. دوران غيبت، در واقع دوران تكوين اين حوزه علمى به شمار مى‌رفت، به‌طورى كه پس از آن با گذشت چند دهه، مكتب تشيع در بغداد به شكوفايى علمى و اوج تعالى خود رسيد و در نيمه اول قرن پنجم هجرى با حضور عالمانى چون شيخ مفيد و شاگردان وى، از جمله علم الهدى و شيخ طوسى به بالاترين پايه در حدّ خود نايل شد.

از نخستين عالمانى كه در آغاز غيبت صغرى به بغداد مهاجرت كردند، عثمان بن سعيد عمرى، اولين نائب امام عليه السّلام بود كه پس از رحلت امام عسكرى عليه السّلام به بغداد آمد و پس از وى ساير نواب خاص نيز در اين شهر سكنى گزيدند. همين امر نوعى مركزيت علمى براى اين شهر پديد آورد. در حقيقت پيشگامان حوزه علمى بغداد را در عصر غيبت، بايد عثمان بن سعيد و پسر وى محمد بن عثمان عمرى‌