شهر به صورت يكى از مراكز علمى شيعه درآمد، به‌طورى كه شمارى از عالمان ممتاز و راويان بزرگوارى كه به‌طور مستقيم احاديث را از ائمه عليهم السّلام دريافت مى‌كردند، در قم مى‌زيستند. نقش اساسى عالمان قم در حفظ و اشاعه دين، به گونه‌اى بود كه در روايتى آمده است: «اگر اهل قم نبودند دين از بين رفته بود».[١]

روابط عالمان قم با ائمه عليهم السّلام تا عصر غيبت ادامه يافت و در طى دوران غيبت صغرى نيز روابط نزديكى با نائبان خاص امام عليه السّلام داشتند. پيوند علمى اين شهر با امامان و نائبان امام دوازدهم موجب شد تا علوم اهل بيت عليهم السّلام در آن به‌طور گسترده انتشار يابد و شهر قم موقعيت ممتاز و برترى در بين شهرهاى شيعى و مراكز علمى تشيع به دست آورد. آن‌چه كه اين موقعيت را بيشتر تحكيم مى‌بخشيد، مهاجرت شمارى از عالمان و انديشمندان شيعه از ديگر مراكز علمى به اين شهر بود.[٢] بدين ترتيب قم در عصر غيبت صغرى مركز اصلى حفظ احاديث اهل بيت و نقل و انتقال آن‌ها گرديد. شهر قم از نظر عقيدتى يك دست بوده، تابعيت تك‌تك ائمه عليهم السّلام را پذيرفته بود و در عصر غيبت نيز پيوند خود را با نائبان خاص امام دوازدهم حفظ كرد. عالمان قم به شدت با مظاهر انحراف و افراطى‌گرى مقابله مى‌نمودند، به‌طورى كه در آستانه غيبت صغرى، حركت گسترده‌اى از طرف علماى قم در اين جهت صورت گرفت. آنان نسبت به هرگونه حركت انحرافى و انديشه نادرست واكنش نشان داده و به شدت با آن برخورد مى‌كردند، تا آن‌جا كه تعدادى از راويان و محدثان، كه گاه چهره‌هاى برجسته و ممتازى در ميان آن‌ها ديده مى‌شد، مورد قدح و طعن آنان قم قرار گرفتند، براى نمونه احمد بن محمد بن خالد برقى (م ٢٨٠ ه)، راوى موثق و عالم بزرگ قم به‌

[١] - ر ك: قمى، تاريخ قم، ص ٢٧٨.

[٢] - در اين‌باره به بخش روابط حوزه‌هاى علمى نگاه كنيد.