آن‌ها در قم زعامت دينى داشتند، آل نهيك، آل جهم، آل اعين و بنى جعفه اشاره كرد. در بين اين خاندان‌ها آل اعين از همه مشهورتر و در عصر غيبت چند تن از اين خاندان شاخص بودند، به‌عنوان نمونه على بن سليمان بن حسن، از شاخه بكريون كه توقيعاتى از ناحيه امام درباره وى صادر شد. او از مشايخ روايت ابن بابويه قمى بود و كتابى به نام النوادر داشت.[١] ديگرى ابو الحسن على بن يحيى زرارى است كه شيخ طوسى در كتاب الغيبه، در فصل مربوط به كسانى كه امام مهدى عليه السّلام را ديده‌اند، روايتى از محمد بن حسن قمى نقل مى‌كند كه طبق آن امام عليه السّلام، راوى را در مسائل دينى‌اش، به ابو الحسن زرارى ارجاع مى‌دهد و طوسى اين امر را دليل بر اين مى‌داند كه او وكيل امام عليه السّلام بوده است.[٢] محمد بن سليمان بن حسن نيز از همين خاندان و از اصحاب امام عسكرى عليه السّلام بود و در ايام غيبت با امام زمان عليه السّلام ارتباط داشت. گويا او وكيل امام بود و در سال ٣٠٠ ق درگذشت.

وى تأليفاتى از خود به جاى گذاشته است.[٣]

از خاندان آل نهيك مى‌توان به عبيد اللّه بن احمد بن نهيك اشاره كرد كه بسيارى از اصول اربعمائه را گردآورده بود.[٤] ابو على احمد بن محمد بن عمار (م ٣٤٦ ق) نيز از مشايخ گرانقدر كوفه محسوب مى‌شد كه احاديث و اصول بسيارى را روايت مى‌كرد. وى تأليفات متعددى داشت، از آن جمله كتابى درباره پدران نبى اكرم و ايمان حضرت ابو طالب مى‌باشد.[٥] گذشته از اينان دانشمندان بنام ديگرى هم در اين عصر در كوفه مى‌زيستند، مانند احمد بن ميثم بن ابى نعيم (م ٢٧٠ ق)، احمد بن محمد بن سعيد، معروف به ابن عقده (م ٣٣٣ ق)، محمد بن حسين بن‌

[١] - همان، ص ٢١٩ و نجاشى، همان، ص ٢٦.

[٢] - طوسى، الغيبه، ص ١٦٣.

[٣] - همان، ص ١٦٢ و ابو غالب رازى، رساله ابى غالب، ص ٢٢٦.

[٤] - همو، رجال، ص ٣٣٠.

[٥] - طوسى، الفهرست، ص ٧٠.