اين شهر از محضر آنان بهره‌مند مى‌شدند. گذشته از اين، امام صادق عليه السّلام در زمان حكومت منصور عباسى، مدت دو سال در شهر هاشميه، پايتخت اوليه منصور اقامت داشت. اين شهر به كوفه نزديك بود و ارتباط اصحاب امام در كوفه را با آن حضرت ميسر مى‌ساخت. امام در اين مدت علاوه بر مباحثاتى با اصحاب خود، مناظراتى نيز با ابو حنيفه و ابن ابى ليلى، كه از فقيهان بنام اهل سنت در عراق بودند، داشت و آن‌ها را مغلوب عظمت علمى خويش مى‌ساخت. وقتى امام در مسجد كوفه حضور مى‌يافت، طالبان علم از هرسو بر گرد او جمع مى‌شدند و از موضوعات مختلف سؤال مى‌كردند. سخن حسن بن على وشّاء، تأثير فوق العاده حضور امام صادق عليه السّلام در كوفه را نشان مى‌دهد. طبق اظهارات وى، او نهصد تن از مشايخ حديث را درك نموده كه از امام صادق عليه السّلام روايت مى‌كردند.[١]

با انتقال ائمه عليهم السّلام به عراق در نيمه اول قرن سوم، اين شهر مى‌توانست به جهت نزديكى به محل استقرار ايشان و گسترش مراودات شيعيان، موقعيت ممتازى بيابد، ليكن عوامل چندى مانع از اين امر شد. كوفه، هرچند موقعيت علمى خويش را تا عصر غيبت و پس از آن دارا بود، ولى مركزيت يافتن شهر قم به‌عنوان قطب علمى، كه عالمان آن داراى عقايد درست و پاكى بودند، از يك سو و شكل‌گيرى تدريجى مكتب بغداد از سوى ديگر، موجبات ضعف موقعيت علمى كوفه را فراهم ساخت، با اين حال هنوز شهر كوفه به‌عنوان مركز اصلى تشيع در عراق قلمداد مى‌شد و داراى مكتب خاصى بود. در اين شهر از زمان امام صادق عليه السّلام خاندان‌هاى علمى مشهورى مى‌زيستند كه، حدود بيست خاندان علمى در اين شهر نام برده شده است‌[٢] و برخى از آن‌ها تا عصر غيبت، جايگاه علمى خود را حفظ كردند، از آن جمله مى‌توان به اشعريان، كه از قبايل يمنى بودند و شاخه‌اى از

[١] - نجاشى، رجال، ص ٢٨.

[٢] - ر ك: رجبى، كوفه و نقش آن، ص ٢٧٨، به نقل از رجال بحر العلوم.