يافته، با ايجاد پاره‌اى تغييرات، مكتب فقهى جديدى را پديد آورد كه علاوه بر مصادر چهارگانه تشريع احكام، مبتنى بر علم اصول فقه بود و توسط شيخ طوسى به اوج خود رسيد.

به جز ابن بابويه، فقيه ديگرى كه سهم بسزايى در پيدايش مكتب فقهى جديد داشت، حسن بن على بن ابى عقيل حذّاء از فقيهان بزرگ و متكلمان قابل اعتماد اين عصر و معاصر ابن بابويه بود و او را بايد از پايه‌گذاران مكتب فقهى مزبور دانست. وى كتاب‌هاى متعددى در كلام و فقه نوشت كه مهم‌ترين آن‌ها مجموعه فقهى‌اى به نام المستمسك بحبل آل الرسول است كه آن را به شيوه جديد فقهى (بيان فتاواى شرعى) به رشته تحرير درآورد اين كتاب در ميان شيعيان شهرت بسيارى يافت و مورد استقبال قرار گرفت، به‌طورى كه گفته شده حاجيانى كه از خراسان به عراق مى‌آمدند، همگى اين كتاب را مى‌خريدند و به ديار خود مى‌بردند.[١] استقبال عمومى شيعيان از اين كتاب، حاكى از اين است كه مكتب فقهى جديد تا چه حد براى عموم شيعيان سودمند بود و همين استقبال و درخواست‌هاى عمومى مردم، براى نگارش كتاب‌هايى از اين قبيل موجب تكامل مكتب فقهى جديد در ادوار بعدى تاريخ علمى تشيع گرديد. كتاب ابن ابى عقيل در ميان عالمان و فقيهان شيعه نيز مورد توجه قرار گرفت. شيخ طوسى پس از ستودن ابن ابى عقيل، درباره اين كتاب مى‌گويد: «كتاب بزرگ و پسنديده‌اى است».[٢] علامه حلّى، ضمن اين‌كه اظهار داشته اين كتاب در زمان او در ميان شيعيان مشهور بوده، بسيارى از اقوال فقهى ابن ابى عقيل را در كتاب مختلف الشيعه خود ذكر كرده است.[٣] اين شيوه جديد در فقه، بعد از ابن ابى عقيل، توسط ابن جنيد اسكافى (م ٣٨١ ق) در آغاز غيبت‌

[١] - نجاشى، همان، ص ٣٥ و طوسى، الفهرست، ص ٢٨٣.

[٢] - طوسى، همان، ص ٤٥٩.

[٣] - حلى، الخلاصه، ص ٤٠ و ابن براج، همان، مقدمه، ص ٢٤.