بدين ترتيب عده بسيارى از محدثان شيعه در قم گردآمده بودند كه از گرايش‌هاى افراطى و تفريطى به دور بودند و از آن‌ميان مى‌توان به خاندان‌هاى بزرگ اشعريان، آل بابويه و خاندان برقى اشاره كرد.

شهر رى به جهت مجاورت با قم بيشترين تأثير را از مكتب حديثى قم گرفت.

ظهور محدثان بزرگى از اين شهر؛ چون محمد بن يعقوب كلينى كه سرآمد محدثان اين عصر بود، گواه بر اين است. كوفه و بغداد نيز پيروان بسيارى از مكتب حديثى را در خود جاى داده بودند؛ اما مكتب حديثى بغداد و كوفه را به واسطه برخى تفاوت‌ها، مى‌توان متمايز از مكتب حديثى قم دانست. محدثان قمى، بسيارى از محدثان كوفه و بغداد را به غلو و ارتفاع متهم مى‌ساختند[١] و البته اين اتهامات دور از حقيقت نبود، به‌عنوان نمونه محمد بن على بن ابراهيم صيرفى، يكى از محدثان كوفه بود كه در همين شهر به كذب و غلو شهرت داشت.[٢] اين وضعيت ناشى از جوّ مذهبى شهر كوفه و وجود انديشه‌هاى افراطى و تفريطى در آن از يك سو، و از سوى ديگر شيوه خاص محدثان قم در برخورد با روايات و عقيده ايشان در مسأله غلو بود. مامقانى در تنقيح المقال از قول وحيد بهبهانى درباره عقيده قمى‌ها در مسأله غلو مى‌نويسد:

آنان جايگاهى رفيع و والا و درجه معينى از عصمت و كمال را برحسب اجتهاد و رأى خود براى امامان قائل بودند كه تعدى از آن را جائز نمى‌شمردند و بنا به عقيده مذكور اين تعدى را ارتفاع و غلو مى‌دانستند.

وى سپس مواردى را كه ايشان مصاديق غلو درباره ائمه عليهم السّلام مى‌دانستند، برمى‌شمرد.[٣]

[١] - ر ك: نجاشى، همان، ص ٣٢٩ و تفرشى، نقد الرجال، ص ١٤٢.

[٢] - نجاشى، همان، ص ٣٣٢.

[٣] - مامقانى، تنقيح المقال، ج ٣، ص ٨٨.