ايشان به چنان موقعيت ممتازى دست يابند. دوران غيبت صغرى، شرايط را براى اين امر مهيا مى‌ساخت، به‌طورى كه اين امر تا پايان غيبت صغرى قطعيت نسبى يافت و در نامه‌اى كه از طرف امام عليه السّلام در جواب سؤالات اسحاق بن يعقوب رسيده و مردم را در حوادث پيش‌آمده به محدثان و فقيهان واجد صلاحيت ارجاع داده بود بر اين امر تأكيد گرديده و از آن‌ها به‌عنوان حجت‌هاى امام عليه السّلام بر مردم ياد شده بود.[١]

فعاليت‌هاى علمى در اين عصر در دو قالب كلى فعاليت‌هاى آموزشى و نگارشى صورت مى‌گرفت. امور آموزشى عبارت بود از يك سلسله درس‌ها و بحث‌هاى علمى كه غالبا در خانه علما و گاه در مساجد ارائه مى‌گرديد. تا اين زمان هنوز نهاد خاصى براى امور آموزشى شيعيان پديد نيامده بود و مساجد از آغاز پيدايش، مهم‌ترين مراكز آموزشى در اسلام محسوب مى‌شدند كه حلقه‌هاى درسى در آن‌ها برپا مى‌گرديد. در شهرها و نواحى‌اى كه تراكم جمعيت شيعه در آن‌ها زياد بود، اوضاع علمى و فرهنگى شهر تحت‌تأثير اين جمعيت غالب قرار مى‌گرفت و در مواردى كه امور سياسى و نظامى شهر نيز به دست شيعيان بود و يا متوليان امر داراى گرايش‌هاى همسويى با آنان بودند، آن شهر داراى موقعيت ممتازى مى‌شد. جوّ فكرى و علمى شهرها باتوجه به عوامل تأثيرگذار مختلف، متفاوت بود. در برخى شهرها انديشه‌هاى كلامى رواج داشت و در برخى ديگر، اهل حديث و محدثان عنصر تعيين‌كننده محيط فكرى بودند و بعضى نيز جوّى آميخته از انديشه‌هاى مختلف را داشتند؛ بدين ترتيب جوّ فرهنگى شهرها و حوزه‌هاى علمى شيعه متأثر از مكاتب علمى متداول در اين عصر بود. در ادامه به اين مكاتب علمى اشاره خواهيم كرد.

[١] - صدوق، همان، ص ٤٨٤.