اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٢٣٣
در آن تأكيد شده بود كه آن را در هرروز ماه رجب بخوانند. در اين مناجات، كه چندان طولانى نيست، گذشته از مطالبى كه در باب توحيد و صفات الهى از ديدگاه مكتب اهل بيت عليهم السّلام بيان گرديده، در فرازهايى از آن به ذكر مسائل اصلى امامت، كه در اين زمان مردم با آن مواجه بودند، پرداخته شده است و در ضمن آن ائمه معصومين عليهم السّلام بهعنوان حجتهاى الهى و واليان امور مردم معرفى گرديدهاند، كه اركان توحيد و خداشناسى هستند و خدا را تنها از طريق ايشان مىتوان شناخت.
همچنين اين مناجات، به نظام ولى اللّهى و ولايت الهى ايشان اشاره دارد و در عين حال از هرگونه شبهه غلو درباره ائمه عليهم السّلام، با بيان اينكه ايشان بندگان و مخلوقات خداوند هستند و همه امورشان به دست او مىباشد، جلوگيرى كرده است.[١]
دعاى مفصل ديگرى نيز توسط محمد بن عثمان عمرى به شيعيان آموخته شد كه به «دعاى در زمان غيبت» معروف گرديد. درباره اين دعا تصريح نشده كه از ناحيه امام عليه السّلام به محمد بن عثمان رسيده است، ليكن بعيد مىنمايد كه وى آن را از جانب خود بيان كرده و به شيعيان آموخته باشد. فرازهاى پرمعنا و مضامين عالى آن مىتواند بر اين گواهى دهد كه اين دعا نيز از جمله ادعيه مأثوره است. بسيارى از فرازهاى اين دعا را با الفاظ و يا مضامين مشابه در ساير ادعيه مأثور در خصوص امام دوازدهم مىتوان يافت. در دعاى مذكور ضمن اشاره به برخى مباحث خاص امامت و معرفتشناسى، بيشتر به مقوله غيبت، كه اساسىترين مسأله اعتقادى در اين زمان بوده توجه گرديده و بهعنوان امرى الهى، كه به اذن پروردگار صورت گرفته، تلقى شده است. در سراسر دعا به وجود امام زنده غايب اشاره مىگردد كه در غيبت به سر مىبرد. در فرازهاى مختلف دعا از طولانى شدن غيبت امام و وقوع فتنهها و دشوارىهاى بسيار بر شيعيان سخن به ميان
[١] - ر ك: شيرازى، كلمة الامام المهدى، ص ٢٥٩ و كتب ادعيه، در ذيل دعاهاى رجبيه.