اين مدعيان غالبا از ميان وكلاى قديمى بيرون مى‌آمدند و داراى انديشه‌هاى غالى‌گرى بودند. كار آن‌ها ابتدا با ادعاى نيابت خاص امام دوازدهم آغاز مى‌گرديد و پس از چندى مدعى مقامات بالاترى مى‌شدند و نيابت نائبان خاص را انكار مى‌كردند. احمد بن هلال عبرتائى، از نخستين كسانى بود كه نيابت محمد بن عثمان را منكر شد. ابن هلال پيش از اين از عالمان و راويان برجسته شيعه محسوب مى‌گرديد و مدتى وكيل مردم عراق بود؛ اما از پذيرش نيابت محمد بن عثمان سرباز زد. او به زودى از طرف محمد بن عثمان مورد مذمت قرار گرفت و مطرود شد و در توقيعى از امام كه به دست محمد رسيد، از ابن هلال به بدى ياد كرده و بر او نفرين فرستاده نشده بود. در اين توقيع چنين آمده است:

نسبت به آن‌چه درباره اين صوفى رياكار گفته بودى، خدا عمر او را كوتاه گرداند.[١]

ابن هلال در همان سال ٢٦٨ ق، سال صدور توقيع، مرد و بعد از مرگ او توقيعى صادر شد مبنى بر اين‌كه خداوند به دعاى امام، عمر او را كوتاه گردانيد[٢]؛ اما ظاهر زهدگرايانه او، كه جنبه رياكارى داشت، عده‌اى را به خود فريفته بود، از اين‌رو پس از مرگش عده‌اى از شيعيان از محمد بن عثمان خواستند كه از امام عليه السّلام درباره وى استفسار كند. امام در پاسخ فرمود:

ابن هلال گناهكارى اصلاح‌ناپذير بود و خداوند گناهان او را نخواهد آمرزيد. او مانند شخصى خودسر و مستكبر رفتار كرد و وجوهات شرعى را براى خود نگاه داشت و از انجام فرامين ما امتناع نمود ...[٣].

بعدها در توقيع ديگرى كه به مناسبت ارتداد شلمغانى صادر گرديد، به تبرّى امام عليه السّلام از ابن هلال نيز اشاره شده بود.[٤] دومين كسى كه به مخالفت با محمد بن‌

[١] - همان، ص ٤٨٩.

[٢] - همان‌جا.

[٣] - طوسى، اختيار معرفة الرجال، ص ٥٣٦.

[٤] - طبرسى، الاحتجاج، ج ٢، ص ٢٨٩.