اظهار داشت كه آن‌ها ديگر مهدى عليه السّلام را نخواهند ديد و از آنان خواست تا در طول دوران غيبت امام دوازدهم از عثمان نماينده او پيروى كنند.[١] با رحلت امام عسكرى، عثمان به ظاهر كار تغسيل و تكفين امام عليه السّلام را به عهده گرفت و جسد آن حضرت را دفن نمود.[٢]

دوران نيابت عثمان بن سعيد به لحاظ اين‌كه سال‌هاى اوليه غيبت امام عليه السّلام بود، دشوارى‌هاى خاصى داشت. نخستين مشكل او اقدام وسيع حكومت براى دستيابى به امام عليه السّلام، و يا يافتن نشانه‌اى از وجود آن حضرت بود. اين اقدامات را معتمد خليفه عباسى از زمانى آغاز كرد كه خبر بيمارى امام عسكرى عليه السّلام به او رسيد و او عده‌اى را تحت عنوان طبيب و نگهبان به خانه آن حضرت فرستاد تا آن جا را تحت مراقبت داشته باشند. با شهادت امام عسكرى عليه السّلام خليفه دستور داد كه خانه ايشان به دقت بررسى شود، حتى بانوان و كنيزان امام نيز تحت‌نظر قرار گرفتند تا معلوم گردد كه هيچ‌يك باردار نيستند و پس از آن اموال امام را تقسيم و خانه را مهر و موم كردند[٣] و قضيه خاتمه يافته تلقى شد، ولى چند روز بعد گروهى از شيعيان قم كه از رحلت امام بى‌اطلاع بودند، براى پرداخت وجوه شرعى به سامرا آمدند و توسط شخصى به وكيلان امام معرفى شدند و به حضور امام رفته اموالشان را تحويل دادند. اين خبر به معتمد عباسى رسيد و او بار ديگر جستجو را براى يافتن امام عليه السّلام آغاز كرد. به دستور او خانه امام و خانه‌هاى همسايه‌هاى ايشان بازرسى شد، ولى اين‌بار هم به نتيجه‌اى نرسيدند.[٤] اقدامات بى‌نتيجه حكومت براى يافتن نشانه‌اى از امام مهدى عليه السّلام و رعايت شديد تقيه و احتياط از

[١] - همان، ص ٢٣١ و صدوق، كمال الدين، ص ٤٣٥.

[٢] - طوسى، همان، ص ٢١٩.

[٣] - كلينى، همان، ص ٥٠٥ و صدوق، همان، ص ٤١- ٤٢ و طوسى، همان، ص ١٣١.

[٤] - طوسى، همان، ص ١٥٧- ١٥٨.