از جانب امام عليه السّلام انجام دهند. در وهله اول، يكى از مهم‌ترين وظايف نائبان خاص، مخفى نگاه داشتن نام و محل زندگى امام و حتى مسأله ولادت و جانشينى ايشان بود، به‌طورى كه حتى ساير شيعيان را نيز از اظهار آگاهى و اطلاع از اين امور يا تلاش در آشكار ساختن حقيقت اين امور برحذر مى‌داشتند و به آنان توصيه مى‌كردند تا درپى يافتن و ظاهر ساختن حقايق اين مسائل نباشند، چنان‌كه از سيره عملى عثمان بن سعيد نائب اول به خوبى پيداست. اين اقدامات به جهت خنثى ساختن فعاليت‌هاى دستگاه حكومتى براى يافتن جا و مكان امام دوازدهم انجام مى‌شد. عثمان بن سعيد در گفتگويى با يكى از شيعيان به او چنين توصيه مى‌كند:

از اين‌كه به دنبال اين امر بگردى پرهيز كن؛ زيرا به نظر اين قوم اين نسل منقطع شده است.

و در جاى ديگر با بيان اين‌كه حكومت مى‌پندارد امام عسكرى بدون فرزند از دنيا رفته است، بر مخفى داشتن امر امام دوازدهم تأكيد مى‌كند.[١]

در عين حال نائبان خاص وظيفه داشتند وجود امام دوازدهم را براى شيعيان و افراد مورد اعتماد، به اثبات برسانند تا جامعه شيعه را از حيرت و سرگردانى و نيز از تمايل به انحرافات و فرقه‌هاى ساختگى جديد بازدارند و اين امر خود مستلزم رد و ابطال عقايد و اقوال فرقه‌هاى مذكور و بيان عقايد درست و برحق بود. ساير وظايف نائبان حل و فصل مشكلات و مسائل دينى مردم و تحويل گرفتن وجوه شرعى؛ همچون خمس و زكات و تحويل به ناحيه مقدسه محسوب مى‌گرديد كه اين عمل از طريق وكلايى كه در شهرها معين مى‌شدند، صورت مى‌گرفت.

[١] - طوسى، الغيبه، ص ١٤٧.