اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٢٠٣
زائران قبور ائمه عليهم السّلام در كاظمين سخت بگيرد امام در نامهاى شيعيان را از رفتن به زيارت نهى نمود.[١] در نامههايى ديگر، امام عليه السّلام نسبت به انحرافات مذهبى، فرقهها و مدعيان دروغين تذكر مىداد كه مهمترين آنها نامهاى بود كه حكم ارتداد شلمغانى و عدهاى از مدعيان دروغين نيابت را بيان كرد.[٢] بخش ديگر نامهها، پاسخ به سؤالاتى بود كه شيعيان، از طريق ارسال نامه خواستار جواب آنها شده بودند. در حقيقت اين تنها راه ممكن براى شيعيان، براى ارتباط با امام عليه السّلام تلقى مىگرديد. در شرايط خاص دوران غيبت، كه انحرافات مذهبى و پيدايش فرقههاى جديد و ظهور مدعيان دروغين و القاى شبهات از طرف مخالفان و معاندان به شدت رواج داشت، طبيعى بود كه عالمان و انديشمندان شيعه با مشكلات اعتقادى و مسائل علمى بسيار روبرو، و نيازمند يافتن پاسخهايى متقن و محكم براى آنها باشند و اين امر جز از طريق ارتباط با امام ميسر نمىشد، لذا نامههاى متعددى از سوى عالمان شيعه براى امام ارسال مىگرديد كه از طريق نائبان خاص به امام و جواب آنها نيز توسط ايشان به دست صاحبانشان مىرسيد. اين نامهها، حاوى سؤالات بسيارى در ابواب مختلف اصول و فروع بودند و بخش عمده آنها را سؤالات احكام و مسائل شرعى تشكيل مىدادند كه همواره موردنياز فقيهان و عموم مردم بود. از اين قبيل نامهها، مىتوان به نامه محمد بن جعفر اسدى اشاره كرد كه خود از وكيلان امام عليه السّلام به شمار مىرفت. وى در نامهاى كه براى امام فرستاد، از پارهاى مسائل فقهى پرسش كرده بود كه جواب آنها توسط محمد بن عثمان، نائب دوم امام، به دست او رسيد.[٣] از همين قبيل، نامه اسحاق بن يعقوب است كه بخشى از سؤالات مفصل آن به احكام شرعى و
[١] - همان، ص ٤٦٧.
[٢] - طبرسى، الاحتجاج، ج ٢، ص ٢٨٩.
[٣] - همانجا.