مسأله ديگرى كه در ديدارهاى امام (عج) با شيعيان موردتوجه قرار داشت، تعيين و معرفى نائبان و وكيلان بود. غيبت امام (عج)، شيعيان را دچار سردرگمى و بلاتكليفى مى‌كرد و حتى بسيارى از وكيلان امام عسكرى عليه السّلام، در شهرهاى مختلف از حقيقت امر اطلاعى نداشتند. نائب امام، عثمان بن سعيد و وكيلان بغداد نيز ناگزير بودند براى حفظ جان امام و پنهان ساختن وجود آن حضرت تقيه كرده، سكوت نمايند. در چنين شرايطى امام شخصا براى راهنمايى شيعيان و وكيلان پدرش، اقدام مى‌نمود و در ديدارهايى كه توسط فرستادگان خود با برخى شيعيان ترتيب مى‌داد، مسأله نيابت را تبيين، و وكيلان خود را معرفى مى‌كرد. سعد بن عبد الله مى‌گويد كه عده‌اى از شيعيان قمى از جمله حسن بن نضر، پس از شهادت امام عسكرى عليه السّلام درباره كار وكيلان دچار ترديد شدند و او براى آگاهى از حقيقت امر راهى بغداد گرديد و در آن‌جا پس از ديدار با چند تن از وكيلان، از طريق نامه‌اى كه به دست او رسيد، موفق شد در خانه‌اى با امام (عج) ملاقات كند و امام به او فرمود كه در كار وكيلان شك و ترديد به خود راه ندهد.[٢] امام هم‌چنين در ديدارى كه با قمى‌ها داشت، به آن‌ها اعلام كرد كه شخصى را در بغداد تعيين مى‌نمايد كه بعد از آن اموالشان را به او بسپارند و نامه‌هاى امام عليه السّلام را از او بگيرند.[٣] اين شخص همان عثمان بن سعيد، نائب اول امام بود. هدف ديگرى كه امام در ديدار با شيعيان دنبال مى‌كرد، جنبه آموزشى و تعليمى داشت. او در اين ديدارها به رفع مشكلات و مسائل علمى و آموزش تعاليم دينى توجه مى‌نمود. به‌طور قطع نائبان خاص، كه باب علم امام عليه السّلام بودند، براى بهره‌گيرى از منبع علم آن حضرت‌

[١] - همان، ص ٤٤١.

[٢] - كلينى، همان، ص ٤٥٥.

[٣] - صدوق، همان، ص ٤٧٨.