شده است كه پس از رحلت امام يازدهم عليه السّلام به قصد رساندن اموالى به ايشان به مكه، احتمالا در موسم حج، آمده بود و باخبر درگذشت آن حضرت مواجه شد و براى يافتن جانشين آن حضرت قضاياى زيادى را پشت سر گذاشت.[١]

ايالت شبه جزيره عرب‌

در نواحى مختلف شبه جزيره عرب، شيعيان مى‌زيستند. بى‌شك در مدينه كه تشيع در آن شكل گرفت، شيعيانى وجود داشتند و اولين شخصيت‌هاى شيعى در دهه‌هاى نخستين اسلامى در اين شهر زندگى مى‌كردند. شهر مدينه به مدت دو قرن محل سكونت امامان شيعه بود و بسيارى از اصحاب ايشان و بزرگان شيعه در اين شهر زندگى مى‌كردند. قيام‌هاى شيعى كه در اين شهر به رهبرى علويان، زيدى مذهب، برپا مى‌شد و با استقبال خوبى از سوى مردم شهر روبرو مى‌گرديد، از وجود جمعيت شيعى قابل‌توجه اين شهر حكايت دارد.[٢] با اين حال اكثريت جمعيت مدينه غيرشيعى بودند، چنان‌كه اين شهر و نيز شهر مكّه به داشتن گرايش‌هاى شديد تسنن شهرت داشتند.[٣]

به جز حجاز در ديگر مناطق داخلى شبه جزيره به‌ندرت شيعيان زندگى مى‌كردند. مقدسى، مردم هجر، از نواحى بحرين در حاشيه خليج فارس و عمان‌

[١] - مفيد، الارشاد، ص ٣٥٥.

[٢] - مهم‌ترين اين قيام‌ها، نهضت محمد بن عبد الله حسنى معروف به نفس زكيّه است كه در سال ١٤٥ ق عليه منصور عباسى برپا شد. نفس زكيّه از نوادگان امام حسن عليه السّلام و از رهبران زيديه بود. قيام او با حمايت شمار زيادى از مردم مدينه همراه بود كه البته همگى شيعه نبودند. اين قيام به دست عباسيان سركوب و نفس زكيّه به شهادت رسيد. دومين قيام مهم در مدينه قيام حسين بن على معروف به شهيد فخ بود كه در سال ١٦٩ ق، در زمان حكومت خليفه الهادى عباسى برپا شد. حسين بن على نيز كه از نوادگان امام حسن عليه السّلام بود پس از تسلط بر مدينه به سوى مكه حركت كرد؛ ولى در محلى به نام فخ، در نبرد با عباسيان به شهادت رسيد.

[٣] - اين نكته را محمد بن على، رهبر نهضت عباسيان به داعيان و مبلغان عباسى متذكر شده بود.

ر. ك: مقدسى، همان، ص ٢٩٣.