از شيعيان زندگى مى‌كردند. مشاركت آنان در قيام‌هاى شيعى دوره اموى و عباسى گوياى همين امر است. به‌طور مثال، در قيام توابين گروه‌هايى از شيعيان بصره قصد همراهى با ايشان را داشتند.[١] بعدها در زمان حاكميت عباسيان گروه‌هايى از شيعيان بصره با حمايت از ابراهيم بن عبد اللّه، معروف به قتيل باخمرا، برادر محمد نفس زكيه، قيامى را عليه منصور عباسى ترتيب دادند و اين شهر يكى از مراكز قيام‌هاى شيعى گرديد.[٢] در اين شهر خاندان‌هاى شيعه مذهب بزرگى زندگى مى‌نمودند كه از ميانشان شخصيت‌هاى علمى و ادبى ممتازى ظهور كردند.[٣]

مقدسى هم‌چنين از وجود شيعيان در نواحى مختلف عراق در سده چهارم و پنجم، اخبارى به دست داده است. بنا به گزارش او، شهر جبله در شمال عراق نيز شيعه‌نشين بود.[٤]

ايالت مصر و شام‌

در شام، مردم طبريه، نابلس و قدس و اكثر مردم امّان بر مذهب تشيع بودند.[٥] هم‌چنين ارتباط مردم جبل عامل و طرابلس با علماى شيعه در همين زمان، حاكى از وجود شيعيان در اين نواحى است. شهر حمص نيز با تشكيل دولت حمدانى در شام، به تشيع روى آورد.[٦] در مصر گويا شيعيان در دو شهر صندفا و اسكندريه تجمع داشتند.[٧] از وجود شيعيان در ساير شهرهاى مصر اخبار زيادى در دست نيست، ولى حضور وكيلان امام دوازدهم (عج) در اين سرزمين حاكى از وجود شيعيان مى‌باشد.[٨] در يك روايت نيز حكايت مفصل يكى از شيعيان مصر بازگو

[١] - ر. ك: طبرى، همان، ج ٣، ص ١٢٤.

[٢] - ر. ك: همان، ج ٣، ص ٢٤٥.

[٣] - ر. ك: نجاشى، رجال، ص ٢١٨ و ص ٣٤٦.

[٤] - مقدسى، احسن التقاسيم، ص ١٤٢.

[٥] - همان، ص ١٧٩.

[٦] - جعفريان، جغرافياى انسانى شيعه، ص ٢٧.

[٧] - مقدسى، همان، ص ٢٠٠.

[٨] - طوسى، الغيبه، ص ٤٣.