اولين شخصيت برجسته سياسى اين خاندان در عصر غيبت صغرى، ابو العباس احمد (٢٣٦- ٢٩١ ق)، فرزند بزرگ محمد بن محمد بن موسى بن فرات، و از ياران امام حسن عسكرى عليه السّلام بود كه رواياتى از ايشان نقل كرده و داراى تأليفاتى نيز مى‌باشد.[٢] برخى معتقد بودند كه محمد بن نصير، به هنگام مرگ او را به جانشينى برگزيد. زندگى سياسى ابو العباس احمد، از زمان پدرش آغاز شد و گويا با وساطت او، كه با حسن بن مخلد وزير، دوستى داشت به امور ديوانى راه يافت و تا سال‌ها بعد از مرگ پدرش در اين منصب باقى بود؛ اما در سال ٢٧٨ ق، به دنبال گرفتار شدن وزير، او نيز از منصب خود بركنار شده، همراه برادرش ابو الحسن على زندانى گرديد.[٣] اندكى بعد، در سال ٢٧٩ ق، با روى كار آمدن المعتضد عباسى (خلافت ٢٧٩- ٢٨٩ ق)، اين دو برادر درپى جريانات سياسى داخلى و با وساطت بعضى دوستانشان در نزد وزير، آزاد شدند. ابو العباس پس از رهايى از زندان، به زودى به وضعيت مالى دولت سامان بخشيد و به پاداش اين خدمت، رياست ديوان خراج و ضياع را دريافت كرد.[٤] ديوان جديدى را به نام ديوان الدار پديد آورد كه حاصل ادغام ديوان عالى ولايتى مشرق و مغرب و ديوان سواد بود و خود رياست آن را به عهده گرفت و برادرش ابو الحسن على را به نيابت خود گمارد.[٥]

[١] - همان.

[٢] - اشعرى، المقالات و الفرق، ص ١٠١.

[٣] - ر. ك: طبرى، تاريخ، ج ١٠، ص ٢٢.

[٤] - صابى، الوزراء، ص ١٣ و ١٤ و ٨٧.

[٥] - همان، ص ١٤٨.