مردم اين ناحيه، كه از ظلم و تعدّى عاملان حكومتى به تنگ آمده بودند، به رهبرى حسن بن زيد، از نوادگان امام حسن عليه السّلام در سال ٢٥١ ق، كارگزاران طاهريان را از طبرستان بيرون رانده و اداره منطقه را به دست گرفته و اساس حكومتى مستقل را پايه گذاردند. حسن بن زيد (م ٢٧٠ ق) معروف به داعى كبير،[١] با اميران محلى ايرانى‌نژاد، در طبرستان و دولت‌هاى همجوار، طاهريان و صفاريان، درگيرى‌هاى بسيارى داشت و قلمرو امارتش را گسترش داد.[٢] جانشينان او با قدرت فزاينده سامانيان در خراسان روبرو شدند و جنگ‌هاى مكرر با صفاريان و سامانيان، نيروهاى آنان را فرسوده كرد و همين امر در اواخر قرن سوم، به استيلا سامانيان بر بخش عمده قلمرو آنان انجاميد؛ ولى در سال ٣٠١ ق حسن بن على ملقب به اطروش و الناصر (م ٣٠٤ ق) قدرت علويان را تجديد كرد و با عقب راندن عاملان سامانيان، بار ديگر قدرت را در منطقه به دست گرفت.[٣] جانشينان حسن الاطروش، تا دهه‌هاى نخست قرن چهارم، در طبرستان قدرت داشتند و پيوسته با دولت‌هاى همجوار خود، زياريان و پس از آن آل بويه، درگير بودند و آخرين اميران علوى طبرستان، كه نام و مدت حكومتشان به درستى دانسته نيست، گاه دست‌نشانده همين دولت‌هاى مقتدر بودند. آخرين امير علوى مستقل طبرستان، ابو القاسم زيد بن حسن بود كه چهاردهمين حاكم علوى اين خطّه به‌شمار مى‌رود.[٤]

[١] - همان، ص ٢٠٣، ٢٤٨ و ٢٦٨ و ....

[٢] - همان، ص ٦١.

[٣] - همان، ص ٨١.

[٤] - ر. ك: حكيميان، علويان طبرستان، ص ١١٥.