انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٨١ - تبرئه نفس و خود ستايى

مى‌فرمايد: «فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ» خود را نذكيه نكنيد! تذكيه داراى دو معنى است، يكى اين است كه انسان باطن خود را تذكيه مى‌كند تا اصلاح شود. مى‌خواهد صفات بد اخلاقى خود را اصلاح كند، صفات رذيله خود را به صفات نيك تبديل كند. اين كار بسيار كارى خوبى است؛ اماّ يك معنى تذكيه، خود ستايى است، در اين آيه مباركه، منظور از تذكيه همين معناى دومى است، مى‌فرمايد: «فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ» خود ستايى نكنيد، خود را از بدى‌ها تبرئه نكنيد؛ زيرا خدا بر همه چيز علم دارد، او مى‌داند چه كسى تقوايش بيشتر است.

بعضى‌ها به‌خاطر اين‌كه خود را تبرئه نمايند، در مجالس ازخود تعريف و خود ستايى مى‌كنند، ما در جوانى چنين و چنان بوديم، اكنون كه پير شديم چنين هستيم، صفت‌هاى من قابل قدر است، عفو و گذشت من زياد است، به مردم كمك زياد مى‌كنم، هيچ‌كس به اندازه من صبر و حوصله ندارد، بعضى‌ها هميشه از اين قبيل حرف‌ها را براى ديگران مى‌گويند تا آنان او را تحسين كنند. قرآن مجيد، شديداً از خودستايى منع مى‌كند، در چند جاى قرآن اين عمل زشت و ناپسند معرفى مى‌كند. «فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ» هيچگاه خود را تذكيه نكنيد، خوبى‌هاى خود را به رخ ديگران نكشيد!. طبيعت انسان‌ها چنين است، هركس خود را دوست دارد، از اين‌كه خود را دوست دارد، حتى بدى‌هايش نيز به نظرش خوب جلوه مى‌كند، بدى‌هاى خود را هرچند بزرگ باشد، ناچيز و اندك مى‌شمارد، در ضمن كارهاى خوب خود را هرچند ناچيز و كوچك باشد، بزرگ مى‌شمارد و براى اين‌كه كار خود را به رخ ديگران بكشد، خود را تعريف و تمجيد مى‌كند، خود را از ديگران بهتر مى‌داند و دلش همه‌ى مردم او را خوب بگويند.