انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٥٨ - عمل نكردن به گمان

موردى‌كه علم عُرفى (نود و چهار درصد) احتمال دهد، ديگر هيچ تشويش و ناراحتى براى مردم باقى نمى‌ماند، يعنى اگر انسان مطمئن شود كه به احتمال" نود الى نود چهار درصد، زلزله به وقوع پيدا نمى‌كند، ديگر جايى براى تشويش باقى نماند، مردم اعتماد به‌نفس پيدا مى‌كنند. شريعت اسلامى، هم علم عقلى را حجت ومعتبر مى‌داند و هم علم عُرفى را، هردو از نظر شريعت داراى اعتباراند و بايد به آن‌ها عمل گردد.

حكم كلى را آيه مباركه قرآن بيان مى‌كند. «وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً» گمان انسان را از حقيقت بى‌نياز نمى‌سازد. يعنى از طريق گمان كسى به حقيقت نمى‌رسد. مثلًا يك‌وقت اذان ظهر گفته شده؛ ولى شما (هفتاد درصد) احتمال مى‌دهيد كه وقت نماز ظهر داخل شده است. دراين‌صورت جايز نيست كه شما نماز ظهر را بخوانيد، يا اين‌كه هشتاد درصد احتمال مى‌دهد كه هنوز شب است؛ ولى بيست درصد ديگر احتمال مى‌دهد كه صبح شده است، دراين‌صورت اگر كسى سحرى بخورد تا فردا روزه بگيرد، بعد از خوردن غذا معلوم شود كه در وقت خوردن غذا صبح بوده‌است، روزه‌اش باطل مى‌شود و بايد روزه آن روز را قضا نمايد. هم‌چنين اگر انسان" هشتاد درصد" احتمال دهد كه صبح شده است و" بيست در صد" ديگر احتمال دهد كه صبح نشده است، جايز نيست كه نماز صبح را بخواند، بايد صبر كند تا مطمئن شود و يا يقين پيدا كند كه صبح شده است. يك‌وقت انسان گمان مى‌كند كه به احتمال هفتاد درصد، فلانى پول‌هاى مرا دزديده است. نفس همين گمان حرام است، جايز نيست كه انسان نسبت به ديگران بدگمانى نمايد و او