انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٥٦ - عمل نكردن به گمان

انتقال حيوانات منوى مرد در رحم زن‌هاى بى‌گانه و دها مسائل ديگر، ازجمله مسائلى است كه در كتاب‌هاى فقهى سابق وجود نداشت.

اكنون تمام آن‌ها از مسائل ضرورى و مورد ابتلاى مردم است. هرمقدارى‌كه مسائل طبى و يا هر مسائل ديگر، توسعه پيدا كند، فقه بايد به همان اندازه دايره خود را بگستراند و براى مردم جواب تهيه كند.

فقه اسلامى بايد از مطلقات و عمومات و قواعد كلى شريعت جواب‌هاى تفصيلى و درستى براى مردم ارائه كند. با توجه به پيشرفت علوم و فرضيات موجوده و زمينه سازى‌هايى‌را كه علم طب براى مسائل جديد ايجاد كرده است؛ اگر جماعتى بخواهند يك دوره كامل فقهى را بنويسند، شايد از صد جلد هم بيشتر مى‌شود.

همچنين اگر تمام فروعات و موضوعات فقهى را يكى يكى در بخش‌هاى جداگانه قرار دهيم، شايد بيشتر از بيست فاكولته مستقل فقهى به‌وجود آيد، منبع اصلى فقه اسلامى قرآن و حديث است، لذا همان‌گونه كه قرآن در مورد مسائل روز پاسخ ارائه مى‌كند، فقه اسلامى نيز از پاسخ گفتن عاجز نمى‌شود.

عمل نكردن به گمان‌

به‌هرصورت از موضوع بحث دور نشويم، بحث ما در مورد سوءظن يا بدگمانى بود. اين يك قانون كلى است كه انسان نبايد به‌گمان خود عمل كند. گمان از خود مراحل دارد، مثلًا اگر در يك مورد (پنجاه درصد) گمان برود كه واقعيت دارد و (پنجا درصد) ديگر احتمال برود كه واقعيت ندارد، در اصطلاح منطق به آن شك گفته مى‌شود. شك اين است كه طرفين مساوى در آن وجود داشته باشد. يعنى در