انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٦٢ - ضررهاى بدگمانى

اجتماعى است كه در افغانستان رشد كرده است، علماى دينى فرهنگ اسلامى را بيان مى‌كنند؛ ولى مردم براى انجام عملى آن آمادگى ندارند، فرهنگ بى‌گانه در روح و روان آنان تأثير گذاشته و به تبليغات دينى گوش نمى‌دهند.

به هرصورت، قانون عمومى دين همين است كه كسى به‌گمان عمل نكند. اين قانون يكى از افتخارات مسلمانان است. منظورم مسلمانان متدين و آگاه مى‌باشد نه مسلمانان غافل و از همه چيز بى‌خبر! اين قانون اكنون نه تنها در بين مسلمانان، بلكه در بين تمام بشريت مشهور است، كسى به گمان متهم نمى‌شود، بر هيچ كسى جرم ثابت نمى‌شود. مگر با دليل و برهان، حتى در فرض شك، يعنى در حد گمان و شك، كسى را نمى‌توان متهم كرد، حتى اگر مجرم هم باشد. بايد براى اثبات جرم اقامه دليل شود، اگر اقامه دليل نشود، به‌گمان و شك، جرم بركسى ثابت نمى‌شود؛ زيرا جرم بايد به صورت قطعى ثابت شود نه به گمان. دين مقدس اسلام، در تمام موارد از خود حدود دارد؛ ولى حدود اسلام بر فرض گمان (ظن) و شك بركسى جارى نمى‌شود.

ضررهاى بدگمانى‌

در حديثى نقل شده است: «الحدود تدرأ الحدود بالشبهات» مجازات حدود شرعى در فرض شبهه و عدم علم بجرم ثابت نمى‌شود، فقها به همين قاعده عمل كرده‌اند كه تا شبهه دفع نشود و قضيه به‌طورى قطعى ثابت نشود، كسى نمى‌تواند حدود را جارى كند. يا علم وجدانى براى انسان پيداشود يا علم تعبدى، مثل بينه و اقرار يا امثال آن‌ها. قرآن به ما امر مى‌كند كه به گمان خود عمل نكنيد. بسيارى از