انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠٥ - دسته اول

دسته‌هاى چهارگانه‌

در هنگام صلح حديبيه، مردم به چهار دسته تقسيم شده بودند، يك‌عده‌اى آنان مشرك بودند، يك‌عده‌اى ازآنان منافق بودند، يك‌عده متخلف بودند و عده‌اى ديگر هم مبايعين (بيعت كنندگان) مؤمن بودند.

دسته اول‌

دسته مشركين بود، آنان چهره‌هاى شناخته شده و دشمن اشكار مسلمانان بودند، از ابتداى صلح حديبيه شكست آنان شروع گرديد. مشركين نگذاشتند پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم در مكه بيايد و عمره بجا بياورد، به حسب ظاهر، اين موضوع هيچ ضررى براى مشركين نداشت كه پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم همرا با مسلمانان مى‌آمدند، در مسجد الحرام نماز مى‌خواندند و عمره بجا مى‌آوردند، مسلمانان بعد از انجام عمره دوباره به مدينه برمى‌گشتند؛ اما آنان لجبازى كردند و نگذاشتند كه پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم با همراهان خود عمره انجام دهند، در عوض گفتند كه امسال برويد در سال آينده براى انجام مناسك عمره بياييد. لذا يك پيمان صلح نيز بين آنان و مسلمانان به امضاء رسيد و از ابتداء، انعقاد اين پيمان براى مسلمانان رحمت بزرگ بود، فتح مبين از همين‌جا شروع گرديد، صلح حديبيه در سال ششم هجرى باعث شدكه مشركين قريش رو به تنزل و سراشيبى بروند و مسلمانان به ترقى و توسعه روى آورند، از انعقاد اين پيمان ديرى نگذشت كه مكه بدست مسلمانان فتح شد، مشركين با آن غرور و تكبر خودشان سقوط كردند، مكه كه مركز شرك و الحاد بود يك‌مرتبه به مركز توحيد مبدل گرديد، در اين فتح، مكه معظمه جايگاه اصلى خود را باز يافت و صداى توحيد از گوشه و كنار شهر با عظمت مكه طنين انداز گرديد.