انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٨ - تبرئه بعضى از مخلفين

آيا مخلفين در آن جنگى كه به آنان وعده داده شده بود، شركت كرد يانه، در جلسات بعد صحبت خواهيم كرد انشاءالله.

آنانى‌كه در صلح حديبيه شركت نكرده بودند. به يك اعتبار آنان متخلف بودند؛ يعنى با تخلف خود از دستور پيغمبر سرپيچى كردند؛ ولى قرآن مجيد آنان مخلفين معرفى مى‌كند، نه متخلفين، مخلف، يعنى پشت سر گذاشته شده، خُب! معلوم بود كه آنان به گمان خود يقين داشتند كه پيغمبر با سپاه و لشكر خود از اين جنگ زنده برنمى‌گردند. حدود يك‌هزار و چهارصد نفر با پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم بسوى حديبيه حركت كردند، بدون اين‌كه به مخلفين توجه كنند، پشت سر خود هم نگاه نكردند. گويا پيغمبر با لشكر خود آنان را پشت سر خود گذاشتند، مخلفين، يعنى پشت سر گذاشته شده‌ها، اين عبارت يك نوع تحقير نيز به آنان محسوب مى‌شود. پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم با مسلمانان بدون اين‌كه به تبليغات سوء آنان توجه كنند و يا به كميت آنان فكر كنند، بسوى حديبيه حركت كردند و آنان را پشت سر خودشان قرار دادند.

تبرئه بعضى از مخلفين‌

«لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى‌ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذاباً أَلِيماً»

البته در بين مخلفين، واقعاً يك‌عده‌اى بودند كه عذر داشتند، يعنى تمام آنان بصورت مطلق متخلف نبودند؛ بلكه عده‌اى بودند كه عذر واقعى داشتند و عذر تراشى هم نكرده بودند. در بعضى از روايات آمده كه آن‌عده‌اى‌كه عذر واقعى‌