انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١ - بركات صلح حديبيه

تمام شد، آنان در همه جا رفتند، تبليغ كردند، اهداف حكومت اسلامى را براى مردم بيان كردند، اين موضوع سبب گرديد تا اسلام ترويج شود، مردم به اين دين آسمانى ايمان بياورند و اسلام توسعه پيدا كند.

«إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً»

در نتيجه از تمام قراين دانسته مى‌شود كه مراد از" فتح" در آيه مباركه، فتح مكه مى‌باشد و اين فتح آثار و بركاتى زيادى را براى مسلمانان در پى داشت. در تفسير (جامع الجوامع) نقل مى‌كند كه وقتى آيه مبارك فتح نازل شد، عده‌اى از صحابه به پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم گفتند: يا رسول الله اين چه فتح مبين آشكارى است كه ما را از طواف خانه خدا جلوگيرى كردند؟ و ما نتوانستيم قربانى‌هاى خود را در مكه انجام دهيم؟! مگر عدم پيروزى ما فتح مبين است كه قرآن از آن ياد مى‌كند؟! حضرت در جواب آنان فرمود: خيلى حرف بدى را گفتيد! شما بر قرآن ايراد گرفتيد، فرمود: «بئس الكلام هذا» اين چه حرفى است كه شما مى‌گوييد؟! «بل هو أعظم الفتح لقد رضى المشركون» اين بزرگ‌ترين فتحى براى ما بود كه مشركين آن را قبول كردند، بلى مشركين از اسلام ترسيدند و از ترس شما را نگذاشتند به مكه برويد، آنان از ترس با شما مصالحه كردند «وقد كرهوا منكم ما كرهوا ولقد أظفركم الله عليهم و ردكم سالمين غانمين» آنان عظمت شما را ديدند.

شما روزى‌كه از مكه هجرت كرديد، كم بوديد، به قصد فرار مكه را ترك كرديد، اكنون شما لشكرى بزرگ و قدرتمند شده‌ايد، اعتقاد، همبستگى و محبت شما را نسبت به پيغمبر آتان در هراس انداخته، و به همين دليل از ورود شما به مكه كراهت داشتند، ترس داشتند، خداوند شما را بر آنان فتح و ظفر داد و شما را به‌