انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٦٣ - اقسام معرفت

لحظه‌ى به اتقان صنع دنيا فكر كند، هيچ شكى نسبت به وجود ذات احديت كه خالق و آفريدگار اين جهان پهناور است در قلبش باقى نمى‌ماند. تا اين‌جا سه قسم معرفت را براى شما معرفى كردم كه عبارت از معرفت فطرى، معرفت عقلى و معرفت علمى بود. معرفت علمى و عقلى از علم حصولى است. قسم ديگرى از معرفت خدا معرفت شهودى است‌

٤- قسم چهارم معرفت، معرفت شهودى است كه انسان در قلب خود آن را درك مى‌كند، ولو در زبان بيان آن را نتواند. معرفت شهودى از خود اقسامى دارد كه تمام اقسام آن را انسان‌ها با تفاوت، در باطن خود درك مى‌كند. معرفت عقلى و معرفت علمى نيز چنين است. هرمقدار كه معلومات انسان در علم كلام و فلسفه بيشتر باشد، ايمان عقلى انسان نيز بيشتر مى‌شود. هرمقدارى‌كه معلومات انسان در علوم تجربى بيشتر باشد، علم، قدرت، عظمت و حكمت خدا را بهتر مى‌تواند درك كند. در معرفت شهودى انسان بايد به اصطلاح خانه روح را خالى كند تا جاى بيشترى براى جانان باز شود. خانه دل انسان بايد پاك باشد تا بتواند به راحتى از محبوب خود استقبال كند. در معرفت شهودى لازم است روح انسان از اخلاق و اوصاف و خصائص حيوانى پاك شود، تا نور خدا در آن بيشتر تجلى كند. البته براى انبياء و اولياى بزرگوار اين مقام وجود دارد؛ زيرا روح آنان براى هميشه شفاف است. اماّ براى بقيه مردم نيز چنين چيزى ممكن است؛ منتهى بسيار اندك مى‌باشند. براى اين‌كه بستگى به اعمال انسان دارد، تا چه مقدار انسان‌