انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٦٠ - اقسام علوم

تاكنون مى‌سوخت. به محض اين‌كه از آتش ياد شود، صورت آن را انسان در ذهن خود مى‌بيند. به هرصورت تمام مسائل و استدلال‌هاى عقلى، علم حصولى محسوب مى‌شود.

٣- علم حضورى را شهود مى‌گويد. شهود چيزى است كه انسان در باطن خود حس مى‌كنيد. مثلًا شما كه اكنون در حضور من نشسته‌ايد؛ ولى به خوبى مى‌دانيد كه اكنون گرسنه هستيد يا سير! شما گرسنه‌گى و سيرى خود را درك مى‌كنيد. اين درك، درك شهودى است، اگر شما گرسنه باشيد، نفس گرسنه‌گى را حس مى‌كنيد، نه صورت آن را، صورت گرسنه‌گى را نمى‌توانيد درك نماييد. گرسنه‌گى مثل آتش نيست، اگر در درون انسان باشد او را مى‌سوزاند. در علم حصولى صورت آتش در ذهن انسان مجسم مى‌شود. اما گرسنه‌گى، محبت، عداوت، نفرت، عشق، علاقه، و مانند اين‌ها فقط توسط علم شهودى درك مى‌شود. تمام اين‌ها را كه ذكر كردم، به اصطلاح علم حضورى مى‌باشد. يعنى نفس مدركات در پيش نفس حاضر است. لذا تمام چيزهاى را كه پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم در سفر معراج ديد، علوم حسى و مقدارى علم حصولى و مقدارى شهودى بودند.

بنابر اين چيزهاى‌كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در شب معراج ديد، همه اسرار بوده است و هيچ‌گونه تخيلى بر او مسلط نشده بود. كه بگوييم آن‌حضرت درست نفهميد. «ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‌» قلب مبارك آن‌حضرت صلى الله عليه و آله و سلم هرگز دروغ نگفته است. همان‌گونه كه قبلًا بيان داشتم، در ادراكات شهودى اشتباه واقع نمى‌شود. اشتباه در علم حصولى ممكن است؛ زيرا صورت گاه گاهى با واقع اشتباه مى‌شود. در علم‌