خواننده محترم اگر در آنچه تا كنون- در ضمن پاسخ به اين دو سؤال گفته شد تعمق كافى كرده باشد- به حل بسيارى از شبهات- و تشكيكاتى كه از طرف اشخاص مختلفى- راجع بنفى عليت و معلوليت- و بى‌معنا بودن خلقت و آفرينش- و بطلان حدوث و فناء اشياء ابراز شده- موفق خواهد شد- .

از آن جمله تشكيك مهم و معروفى است- كه امام فخر رازى در مورد مجعوليت- و معلوليت ممكنات كرده- و آنرا بصورت امرى ممتنع و محال جلوه داده است- و ما بعدا در مقاله علت و معلول- آن تشكيك را بطور مشروح و واضح بيان مى‌كنيم- اخيرا يكى از مسائلى كه در افواه مدعيان فلسفه شايع است- و كتابهائى را در اطراف آن پر كرده‌اند اينست- كه لا شىء شىء نمى‌شود و شىء لا شىء نمى‌شود- .

قانون لاوازيه شيميست معروف قرن ١٨ كه مى‌گويد- در اين دنيا هيچ چيز معدوم و هيچ چيز موجود نمى‌شود - نيز چنانكه قبلا گفته شد ناظر بهمين مطلب است- اين قانون را لاوازيه از روى تحقيق- و آزمايشهاى غير قابل انكارى بيان كرد- .

چيزى كه هست در اين قانون- مدعا اعم از دليل ذكر شده- مدعا باين صورت است- كه هيچ چيز معدوم يا موجود نمى‌شود- و البته واضح است كه اگر مدعا را باين صورت تصديق كنيم- بايد همه چيز را ازلى و ابدى بدانيم- و هر گونه تغيير و تبديل- و حركت و تحول و تكامل را نفى كنيم- ولى وقتى كه به دلائل اين قانون مراجعه مى‌كنيم- مى‌بينيم همه چيز اينطور نيست- تنها اجرام اوليه‌اى كه ماده اصلى تركيبات شيميايى هستند- موجود يا معدوم نمى‌شوند- بعلاوه در نظريه لاوازيه كه طبق بيان بالا- بهتر است آن را قانون بقاء ماده بخوانيم- از لحاظ بقاء ماده نيز- يك نوع مجاز در تعبير بكار رفته است- زيرا آنچه در اين قانون منظور اصلى است اين است- كه مجموع مواد اين جهان كم يا زياد نمى‌شود- و البته اينكه مجموع مواد اين جهان كم يا زياد نمى‌شود- اعم است از اينكه هر واحد ماده هميشه بوده و خواهد بود- يا اينكه هر واحد ماده فرضا از بين برود- واحد ديگرى جايگزين او خواهد شد- .

در قانون لاوازيه بعدا از طرف دانشمندان- اصلاحاتى بعمل آمد- و هر چه تحقيقات دانشمندان پيش رفته- نظريه عدم بقاء واحد ماده- يعنى تبدل مواد بيكديگر يا تبديل ماده به انرژى- و انرژى به ماده بيشتر تاييد شده- و افكار بسوى اينكه هيچ واحد شخصى ماده- با حفظ شخصيت و واقعيت ازلى و ابدى نخواهد بود- جلو رفته است- .