وَ الَّذِينَ اسْتَجٰابُوا لِرَبِّهِمْ ،گفت:آنان كه اجابت كنند دعوت خداى را و ايمان آرند و نماز به پاى دارند به اوقات و حدود و شرايط. وَ أَمْرُهُمْ شُورىٰ ،و كارهاى ايشان كه رود به مشورت يكديگر رود در ميان ايشان،كه رسول-عليه السلام-گفت:ما شقى عبد قط بمشورة و لا سعد باستغناء رأى [١]،گفت:هيچ بنده شقى نشد به مشورت به سعيد به استبداد به رأى خود.و

قال-عليه السلام: ما خاب من استخار و لا ندم من استشار ،خايب نشود آن‌كه استخارت كند و پشيمان نشود آن‌كه مشورت كند.

وَ الَّذِينَ إِذٰا أَصٰابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ ،و آنان كه چون بغى به ايشان رسد،انتقام كشند.مقاتل گفت:اين در مجروح است كه از جارح انتقام كشد و قصاص كند.ابراهيم گفت:در اين آيت مراد آن است كه به مذلت سر فروندارند [٢]،چون دست يابند [٣]انتقام كشند و عفو نكنند.و آيت بر عموم حمل كردن اولى‌تر باشد.

وَ جَزٰاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ ،گفت:جزاى سيئتى،سيئتى باشد.اول سيئت باشد دوم سيئت نباشد،چه جزاء سيئت عدل باشد و بد نبود.و انما [٤]سيئت خواند آن را براى ازدواج،چنان كه گفت: فَمَنِ اعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا [١٩٢-پ] عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ [٥]... ،دوم اعتداء نباشد،اول ظلم باشد دوم نباشد.و اين طريقت به استقصا رفته است.

ابن ابى نجيح [٦]گفت:يعنى چون كلمتى گويند تو را،تو بيش از آن مگوى كه [٧]تعدى مكن.

سفيان [٨]بن عيينه گفت،سفيان [٩]ثورى را پرسيدم از اين آيت،گفت:معنى آن است كه دشنامى را يك دشنام جواب ده. [١٠]مرا پسنديده نيامد كه خداى به جواب دشنام،دشنام فرمايد.

از هشام بن حجير [١١]پرسيدم،گفت:معنى آيت آن است كه:

[١] .ما،گا،لا،آد:برأى.

[٢] .آج:فرود ندارند،گا:فرود نيارند،آد:فرونيارند.

[٣] .ما:بريابند.

[٤] .ما،گا،آد:اما.

[٥] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٩٤.

[٦] .آج:ابن ابى يحيى.

[٧] .آج،ما،گا،لا،آد:و.

[٩] [٨] .اساس،آب:سفين.

[١٠] .آج،ما افزوده:اين جواب.

[١١] .آج،ما،لا:حجر.