روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٧ - ترجمه
سافلين دوزخ كنيم ايشان را [١]در درك اسفل تا عذاب ايشان سختتر بود و از جمله سافلان باشند به آنچه بجاى ما كردند از ضلالت [٢]و دعوت به اضلال.
إِنَّ الَّذِينَ قٰالُوا رَبُّنَا اللّٰهُ ثُمَّ اسْتَقٰامُوا ،گفت:آنان كه گفتند خداى ما الله است،و پس استقامت كردند و برآن بايستادند.
ثابت روايت كرد از انس مالك كه،رسول-عليه السلام-گفت در اين آيت: إِنَّ الَّذِينَ قٰالُوا رَبُّنَا اللّٰهُ ثُمَّ اسْتَقٰامُوا ،قال:
من مات عليها فهو ممن [٣]استقام ،گفت:
هركه بر اين بميرد،او از جملۀ آنان بود كه استقامت كرده باشد [٤].و گفتند:
استقامت آن است كه شرك نيارد به خداى.و گفتند:آن باشد كه بر يك طريقت راست بود.و گفتند:آن باشد كه عمل خالص كند خداى را.و اميرالمؤمنين -عليه السلام-گفت:آن باشد كه بر اداى فرائض استقامت كند.
حسن گفت:آنان باشند كه بر فرمان خداى استقامت كنند و بر طاعت او كار كنند و از معاصى اجتناب كنند.ابن سيرين گفت:از فرمان خداى بنگريزند [٥]و كژ نشوند.مجاهد و عكرمه گفتند:در عبادت خلل نكنند.سفيان گفت:كردار بر وفق گفتار دارند.[١٦٢-ر]مقاتل گفت:بر معرفت بايستند و مرتد نشوند.ربيع گفت:
آنان باشند كه از دون خداى برگردند.فضيل عياض گفت:از دنيا دور شوند و در آخرت رغبت كنند.
بعضى ديگر گفتند:آنان باشند كه اسرار با اقرار راست دارند و دل با زبان راست دارند [٦].
انس گفت،رسول-عليه السلام-چون اين آيت آمد،گفت:
امتى و رب الكعبة [٧]، امت مناند به خداى كعبه.
سفيان بن عبد الله الثقفى گفت،رسول را-عليه السلام-گفتم:يا رسول الله!مرا خبر ده به خصلتى [٨]كه در او آويزيم.گفت بگوى كه:
ربى الله ثم استقم ،بگوى كه خداى من الله است و برآن بايست.گفتم:يا رسول الله!مخوفتر چيزى كه از آن
[١] .گا،لا،آد،افزوده:يعنى.
[٢] .آج،ما،گا،لا،آد:اضلال.
[٣] .ما:مؤمن.
[٤] .ما،گا،لا:باشند.
[٥] .آج،ما،گا،لا،آد:بنگردند.
[٦] .گا،لا،آد:يكى كنند.
[٧] .گا،لا،آد،افزوده:اينان.
[٨] .اساس:خطتى،به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.